Γράφτηκε: το Γενάρη του 1984
Πηγή: Δημοσιεύτηκε στο Βρετανικό Marxist Review και στην Επαναστατική Μαρξιστική Επιθεώρηση, Νο 36 (Γενάρης-Φλεβάρης 1984)
Μετάφραση - Επιμέλεια - Σύνταξη: ΘΕΟΔΟΣΗΣ ΘΩΜΑΔΑΚΗΣ
HTML Markup: Θ. Θωμαδάκης - Γ. Κουκλάκης για τα Μαρξιστικά Βιβλία στο INTERNET, 5 Δεκέμβρη 2009
Ο Λένιν πέθανε πριν από 60 χρόνια, στις 24 του Γενάρη 1924, αλλά ο Λενινισμός ζει. Ο Λενινισμός σαν η έκθεση της διαλεκτικής υλιστικής μεθόδου, αποτελεί τη μεγαλύτερη συνεισφορά στο Μαρξισμό, σαν επιστημονική κοσμοθεωρία, τον 20ό αιώνα.
Τα «Άπαντα» αυτού του επαναστάτη μαχητή και ιδρυτή του πρώτου εργατικού κράτους είναι μια εξαιρετικά πλούσια πηγή γνώσης στην πάλη για τον παγκόσμιο σοσιαλισμό και για τη δικτατορία του προλεταριάτου.
Ο Υλισμός και Εμπειριοκριτικισμός (τόμος 18) και τα Φιλοσοφικά Τετράδια (τόμος 29) που περιέχουν και τη Σύνοψη της Επιστήμης της Λογικής του Χέγκελ, είναι από τις πιο σημαντικές συνεισφορές του Λένιν.
Ο Λένιν έγραψε τον Υλισμό και Εμπειριοκριτικισμό το 1908 στην πάλη για την οικοδόμηση του Μπολσεβίκικου Κόμματος και ενάντια στις ιδεαλιστικές τάσεις ορισμένων ηγετικών μελών του Ρώσικου Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος, στις ριζοσπαστικές ομάδες και στις μηχανιστικές θεωρίες μερικών φυσικών επιστημόνων και των οπαδών τους εκείνης της εποχής.
Έγραψε τη Σύνοψη της Λογικής του Χέγκελ ανάμεσα στο 1914 και το 1916, την εποχή που οι ασυμφιλίωτες αντιφάσεις του ιμπεριαλισμού είχαν φτάσει στην ιστορική τους κορύφωση, στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο.
Οι ίδιες αυτές ασυμφιλίωτες αντιφάσεις που ο Λένιν πάλεψε να εξηγήσει έχουν φτάσει για άλλη μια φορά σε καταστροφική κορύφωση. Σε μια κρίση τέτοιων διαστάσεων για την εργατική τάξη και τους καταπιεσμένους λαούς, που δεν έχει το προηγούμενό της.
Η παγκόσμια καπιταλιστική οικονομία καταρρέει και η κρίση της υπερπαραγωγής και του χρέους τόσο των αναπτυγμένων όσο και των υπανάπτυκτων χωρών φτάνει γοργά σε μη αντιστρεπτό σημείο.
Ο Λένιν έγραψε τους δυο τόμους που εξετάζουμε εδώ, για να παλέψει την ιδεαλιστική, αστική φιλοσοφία και να εγκαθιδρύσει σε επιστημονικά θεμέλια την πάλη για επαναστατική ηγεσία.
Η κοινωνική επανάσταση του Οχτώβρη 1917 είναι αναμφισβήτητη απόδειξη ότι μια ηγεσία, που έχει χτιστεί μ’ αυτό τον τρόπο, μπορεί να καθοδηγήσει την αντικειμενικά επαναστατική εργατική τάξη στη κατάληψη της εξουσίας και τη συντριβή της ξεπερασμένης και ανταγωνιστικής ταξικής κοινωνίας και του καπιταλιστικού τρόπου παραγωγής,
Στα βήματα του Μαρξ και του Έγκελς, ο Λένιν ξεκίνησε από τη σταθερή κατανόηση ότι οι σχέσεις παραγωγής στις οποίες έρχονται οι άνθρωποι στην ταξική κοινωνία, τα οικονομικά και νομικά της θεμέλια, προσδιορίζουν την κοινωνική συνείδηση.
Όπως ο Μαρξ και ο Έγκελς πριν απ’ αυτόν, εγκαθίδρυσε ότι η ύλη είναι πρωταρχική και η σκέψη είναι προϊόν αυτής της ύλης σε κίνηση, αρνούμενος τους ιδεαλιστές που διακήρυχναν πως «κάθετι που υπάρχει είναι αίσθημα... που διαιρείται σε φυσικό και σε ψυχικό...», (Ν. Λένιν: Υλισμός και Εμπειριοκριτικισμός, σελ. 45, Εκδόσεις «Κλασικά Κείμενα»).
Είναι επιτακτική η ανάλυση αυτών των δύο έργων, από τα μεγαλύτερα του Λένιν, για να αναλυθεί η ταξική πάλη σήμερα.
Ο ιδεαλισμός, δηλαδή η αστική ιδεολογία, ξεκινάει από τις σκέψεις και τις εντυπώσεις, και εξετάζει τον εξωτερικό κόσμο σαν το άθροισμα αυτών των εικόνων.
Τα αισθήματα που παράγονται από τον ίδιο αυτό εξωτερικό κόσμο εξετάζονται από τον ιδεαλιστή σαν κάτι το «προσωπικό» και αποκομμένα από την πηγή τους, που είναι ο ανεξάρτητος από την ανθρώπινη σκέψη υλικός κόσμος.
Το Κοινωνικό Είναι καθορίζει την κοινωνική συνείδηση, ο ιδεαλιστής όμως αγνοεί αυτή την αντικειμενική σχέση και προχωρεί στην «ανάλυση» των αυτο-κατασκευασμένων εικόνων, αγνοώντας την αντικειμενική υλική ενότητα της Φύσης και των ανθρώπινων όντων σε διαρκή αλλαγή.
Οι μαρξιστικές, δηλαδή οι διαλεκτικές υλιστικές έννοιες και κατηγορίες βρίσκονται σε διαρκή αλλαγή σαν προϊόντα της ύλης σε κίνηση και λόγω της διαλεχτικής τους σχέσης μ’ αυτή την ύλη.
Ο ατομικός άνθρωπος είναι το διαλεκτικό Άλλο της Φύσης (του Κοινωνικού Είναι) και έτσι αντανακλά όλες τις ιδιότητές της, όσο κι αν αυτό φαίνεται αντιφατικό στον ιδεαλιστή. Δεν μπορεί να εκφράζει κάποια «ατομική» συνείδηση.
Ο ιδεαλιστής καθοδηγείται από μια τυφλή αποδοχή «αυτού που υπάρχει», δηλαδή της (αστικής) κοινωνίας «έτσι όπως είναι», πράγμα που τον κάνει ικανό μόνο να κακο-ερμηνεύει και να κακο-παρουσιάζει την κίνηση των μαζών.
Με λίγα λόγια, ο ιδεαλιστής είναι ένας σοφιστής, που προσποιούμενος τον «σοφό» χρησιμοποιεί απατηλά επιχειρήματα και εύσχημους συλλογισμούς φαινομενικούς περισσότερο παρά πραγματικούς.
Το θεμέλιο αυτής της ιδεαλιστικής μεθόδου είναι η «συνείδηση» και η «ηθική». Οδηγεί τον ιδεαλιστή σ’ έναν οχετό κατηγοριών και ύβρεων ενάντια στην εργατική τάξη όταν αυτή δεν κινείται σύμφωνα με τις προσταγές της «συνείδησής» του.
Ο Λένιν παλεύοντας αυτή τη μέθοδο του φυσικού Ερνστ Μαχ, είπε τα εξής:
«...Παρόλη τη συγχυσμένη –δήθεν νέα– ορολογία του... δεν υπάρχει, όπως βλέπετε, καμιά δυσκολία να οικοδομήσει κανείς κάθε φυσικό στοιχείο από τα αισθήματα, δηλαδή από τα ψυχικά στοιχεία! Α, βέβαια δεν είναι δύσκολα τέτοια κατασκευάσματα γιατί είναι απλώς λεκτικά κατασκευάσματα, κούφιος σχολαστικισμός, που χρησιμεύει για να εισάγει κανείς λαθραία το φιντεϊσμό (“η θεωρία που βάζει την πίστη στη θέση της γνώσης”», –όπως ορίζεται ο φιντεϊσμός στον τόμο 18 των «Απάντων»), (Ν. Λένιν: Υλισμός και Εμπειριοκριτικισμός, σελ. 38, Εκδόσεις «Κλασικά Κείμενα»).
Και ξανά: «Αυτός ακριβώς είναι ο υλισμός: η ύλη επενεργώντας στα αισθητήρια όργανά μας παράγει το αίσθημα. Το αίσθημα εξαρτάται από τον εγκέφαλο, από τα νεύρα, από τον αμφιβληστροειδή χιτώνα κτλ., δηλαδή από μια ύλη οργανωμένη μ’ έναν ορισμένο τρόπο. Η ύπαρξη της ύλης δεν εξαρτάται από το αίσθημα. Η ύλη είναι το αρχικό. Το αίσθημα, η σκέψη, η συνείδηση είναι το ανώτατο προϊόν τής με ορισμένο τρόπο οργανωμένης ύλης. Αυτές είναι οι απόψεις του υλισμού γενικά και του Μαρξ και του Έγκελς ιδιαίτερα», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 47).
Ο σκοπός της διαλεχτικής υλιστικής μελέτης και ανάλυσης είταν πάντα πρωταρχικός στο μυαλό του Λένιν.
Πάλεψε κάθε σχολαστική τάση και κενή, αφηρημένη φρασεολογία. Ένα παράδειγμα είναι ο τρόπος που ξεσκέπασε και αρνήθηκε τον ιδεαλισμό του Μαχ. Ο Λένιν παράθεσε πρώτα το εξής απόσπασμα από το βιβλίο του Μαχ, Ανάλυση των Αισθημάτων:
«“Έχουμε μπροστά μας ένα σώμα με την αιχμή S. Όταν αγγίζουμε το S, όταν το φέρνουμε σε επαφή με το σώμα μας, νιώθουμε ένα κέντημα. Μπορούμε να δούμε το S, χωρίς να νιώσουμε το κέντημα. Μόλις όμως νιώσουμε το κέντημα θα βρούμε και το S. Έτσι η ορατή αιχμή αποτελεί μόνιμο πυρήνα, ενώ το κέντημα είναι κάτι το τυχαίο, που, κατά τις περιστάσεις, μπορεί να συνδέεται ή όχι με το μόνιμο πυρήνα. Με τη συχνή επανάληψη ανάλογων φαινομένων συνηθίζει κανείς τελικά να θεωρεί όλες τις ιδιότητες των σωμάτων “ενέργειες” που προέρχονται από τέτοιους μόνιμους πυρήνες και που μεταβιβάζονται στο Εγώ μας διαμέσου του σώματός μας –ενέργειες που τις ονομάζουμε “αισθήματα”...», (σελ. 20), (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 33, οι υπογραμμίσεις είναι του Μαχ). Και η περιεκτική απάντηση του Λένιν:
«Μ’ άλλα λόγια: οι άνθρωποι “συνηθίζουν” ν’ ακολουθούν την άποψη του υλισμού, να θεωρούν τα αισθήματα αποτέλεσμα της επενέργειας των σωμάτων, των πραγμάτων, της Φύσης πάνω στα αισθητήρια όργανά μας. Αυτή η “συνήθεια”, η βλαβερή για τους ιδεαλιστές φιλόσοφους (συνήθεια που την απόκτησε όλη η ανθρωπότητα και όλες οι φυσικές επιστήμες!), δεν αρέσει καθόλου στον Μαχ και γι’ αυτό αρχίζει να την καταστρέφει:
«...“Έτσι όμως οι πυρήνες αυτοί χάνουν ολόκληρο το αισθητό περιεχόμενό τους και μετατρέπονται σε γυμνά αφηρημένα σύμβολα”...».
«Παλιό τροπάρι, αξιότιμε κύριε καθηγητά!...», λέει ο Λένιν. «...Στην πραγματικότητα όμως γυμνός είναι ο Ερνστ Μαχ, γιατί αν δεν αναγνωρίσει ότι “αισθητό περιεχόμενο” είναι η αντικειμενική πραγματικότητα που υπάρχει ανεξάρτητα από μας, τότε στη διδασκαλία του απομένει ένα “γυμνό αφηρημένο” Εγώ, ένα Εγώ γραμμένο οπωσδήποτε με κεφαλαίο και υπογραμμισμένο, ένα Εγώ που ισοδυναμεί με το “τρελό πιάνο που φαντάστηκε ότι μόνο αυτό υπάρχει στον κόσμο”... Ανόητη και στείρα απασχόληση!», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 33-34).
Αυτή η θεωρητική πάλη είταν ένα ουσιαστικό μέρος της πρακτικής πάλης του Λένιν να χτίσει μια επαναστατική ηγεσία, να καταλάβει την εξουσία και να εγκαθιδρύσει τη διχτατορία του προλεταριάτου σαν τη μόνη προοδευτική εναλλακτική λύση.
Η εργατική τάξη πρέπει να εξοπλιστεί με επαναστατική θεωρία σαν οδηγό στο ιστορικό και επαναστατικό καθήκον της να καταστρέψει την καπιταλιστική ατομική ιδιοκτησία των μέσων παραγωγής.
Ο Λένιν παρατήρησε: «Η άποψη της ζωής, της πράξης πρέπει να είναι η πρώτη και η βασική άποψη της γνωσιοθεωρίας. Και η άποψη αυτή μας οδηγεί αναπόφευχτα στον υλισμό, σαρώνοντας από τη μέση τις ατέλειωτες επινοήσεις της καθηγητικής σχολαστικότητας. Βέβαια, δεν πρέπει εδώ να ξεχνάμε ότι το κριτήριο της πράξης δεν μπορεί, από την ίδια τη φύση των πραγμάτων, να επιβεβαιώσει ή να αναιρέσει πέρα για πέρα μια οποιαδήποτε ανθρώπινη έννοια. Κι αυτό το κριτήριο είναι τόσο “ακαθόριστο”, ώστε να μην επιτρέπει στις γνώσεις των ανθρώπων να μετατραπούν σε “απόλυτο” και ταυτόχρονα τόσο καθορισμένο, ώστε να κάνει ανελέητο αγώνα ενάντια σ’ όλες τις παραλλαγές του ιδεαλισμού και του αγνωστικισμού. Αν εκείνο που επιβεβαιώνει η πράξη μας είναι η μοναδική, η έσχατη, η αντικειμενική αλήθεια, –από δω πηγάζει η αναγνώριση ότι ο μοναδικός δρόμος προς αυτή την αλήθεια είναι ο δρόμος της επιστήμης, που στηρίζεται στην υλιστική άποψη», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 143).
Ξανάπιασε και επεξεργάστηκε το ζήτημα της Φύσης και της πράξης, σαν μια διαλεχτική σχέση, όταν άρχισε να δουλεύει τη Σύνοψη της Λογικής του Χέγκελ, έξι χρόνια αργότερα.
Ο κύριος στόχος του είταν να εκπαιδεύσει τη μπολσεβίκικη ηγεσία πώς να συλλαμβάνει την επιστημονική γνώση. Βάλθηκε να εκπαιδεύσει επαναστατικά στελέχη, ικανά να καθοδηγήσουν την εργατική τάξη, που είχε μπει αποφασιστικά στο δρόμο της σοσιαλιστικής επανάστασης.
Ο Λένιν, ακολουθώντας την παράδοση του Μαρξ και του Έγκελς μισόν σχεδόν αιώνα νωρίτερα, εγκαθίδρυσε το διαλεκτικό υλισμό σαν την επιστήμη των αλληλοσυνδέσεων. Σαν το προϊόν της ιστορίας και της ανάπτυξης της Φύσης και της ανθρώπινης κοινωνίας.
Ανάστρεψε τον αντικειμενικό ιδεαλιστή Χέγκελ για να εξάγει τον πυρήνα της διαλεχτικής και να δείξει τις αλληλοσυνδέσεις του ιμπεριαλιστικού πολέμου (1914-1917) με τη φύση της πάλης της εργατικής τάξης εκείνη την εποχή.
«Προσπαθώ γενικά, έγραψε ο Λένιν, να διαβάσω τον Χέγκελ υλιστικά: ο Χέγκελ είναι υλισμός που στέκεται με το κεφάλι κάτω και τα πόδια πάνω (σύμφωνα με τον Έγκελς) –δηλαδή, απορρίπτω κατά κύριο λόγο το θεό, το Απόλυτο, την Καθαρή Ιδέα, κλπ.», (Ν. Λένιν: Σύνοψη της Επιστήμης της Λογικής του Χέγκελ», σελ. 16, Εκδόσεις «Ρινόκερως»).
Τα μαθήματα από την ανάλυση του Λένιν στη Σύνοψη της Λογικής του Χέγκελ, δεν είναι λιγότερο σημαντικά για να συλλάβουμε το επαναστατικό περιεχόμενο της πάλης της εργατικής τάξης να υπερασπίσει τα βασικά της δικαιώματα.
Η εξέταση της Επιστήμης της Λογικής ιδιαίτερα των προλόγων του Χέγκελ στην πρώτη και στη δεύτερη έκδοση, είναι ένα παράδειγμα του πώς ο Λένιν έστησε τον αντικειμενικό ιδεαλιστή Χέγκελ στα υλιστικά του πόδια.
Ο Λένιν λέει στην πρώτη σελίδα αυτού του έργου, παραθέτοντας τον Χέγκελ ότι: «...είναι μια “προκατάληψη” ότι η Λογική “σου μαθαίνει να σκέπτεσαι” (όπως ακριβώς η φυσιολογία “σου μαθαίνει... να χωνεύεις”;» ), (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 1).
Αυτό είναι ένα ζωτικό σημείο. Εγκαθιδρύει την αντικειμενικότητα της φυσικής αναγκαιότητας. Ο άνθρωπος είναι διαλεκτικός άνθρωπος και μέρος της διαλεχτικής Φύσης, που εμπεριέχει τη λογική λόγω της αλληλεπίδρασης του ανθρώπου και της Φύσης.
Ο διαλεκτικός άνθρωπος χώνευε πριν αρχίσει να μελετάει ανατομία για να καταλάβει το προτσές. Ο διαλεκτικός άνθρωπος σκεπτόταν πριν αρχίσει να σκέπτεται γύρω από τη σκέψη.
Η κίνηση της Φύσης σύμφωνα με αντικειμενικούς νόμους υπήρχε πριν υπάρξει ο άνθρωπος ή αποχτήσει συνείδηση αυτών των νόμων. Η συνείδηση λοιπόν είναι το Άλλο των νόμων που εκδηλώνονται στη Φύση.
Το Κοινωνικό Είναι καθορίζει την κοινωνική συνείδηση. Η συνείδηση εδώ είναι το Άλλο του Κοινωνικού Είναι. Το αυτο-σχετιζόμενο διαλεχτικό του αντίθετο.
Παρακάτω στην ίδια σελίδα, ο Λένιν παραθέτει τον Χέγκελ:
«...Αλλά αυτή (η μέθοδος) δεν μπορεί να είναι παρά η φύση του περιεχομένου που αναδεύει στην επιστημονική γνώση, ενώ ταυτόχρονα είναι αυτή η ίδια η αντανάκλαση του περιεχομένου που θέτει αρχικά και παράγει τον προσδιορισμό του», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 1).
«Η φύση του περιεχομένου» είναι η αντικειμενικότητα της πηγής της εξωτερικής αντανάκλασης (στιγμή του Άμεσου Είναι) προστιθέμενη στην αντικειμενικότητα της αντανάκλασής της στο υποκείμενο –τον ανθρώπινο εγκέφαλο– στην Εξωτερική Όψη – Έκφανση.
Ο Λένιν παραθέτει ένα απόσπασμα από τον Χέγκελ για να εξηγήσει την Έκφανση:
«Η Έκφανση είναι Ουσία καθεαυτή μέσα στην προσδιοριστικότητα του Είναι...», (Ν.Λένιν: όπ.π., σελ. 40) και παρακάτω, στην ίδια σελίδα, το επεκτείνει αυτό σ’ ένα πλαίσιο: «Η Έκφανση είναι –(1) τίποτε, το μη υπάρχον (Nichtigkeit) που υπάρχει –(2) το Είναι σαν στιγμή», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 40).
Και προσθέτει σε ξεχωριστά πλαίσια:
«...Η Έκφανση είναι το φαίνεσθαι (Scheinen) της Ουσίας καθεαυτής μέσα στον εαυτό της...».
«Η Έκφανση (αυτό που φανερώνεται) είναι η Αντανάκλαση (υπογράμμιση του Λένιν) της Ουσίας σ’ (αυτήν) καθεαυτή», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 40-41).
Η στιγμή του Άμεσου Είναι αντιπροσωπεύει την καθημερινή πάλη της εργατικής τάξης, που αναπτύσσεται και εμφανίζεται διαρκώς με νέες μορφές στη σκέψη. Αυτή είναι λοιπόν «η φύση του περιεχόμενου που αναδεύει» στην καθημερινή δουλειά του επαναστατικού κόμματος.
Αυτή η κίνηση είναι αντικειμενική και δεν είναι κατευθείαν ένας καθαρός προσδιορισμός στη σκέψη. Η στιγμή του Άμεσου Είναι καθεαυτού, είναι καθορισμένη στιγμή του Άλλου και το δραστηριοποιεί με την άρνηση (αντανάκλαση) μέσα στη σκέψη.
Ο Λένιν κατάστρεψε συστηματικά κάθε τάση του Χέγκελ να «θεοποιεί» την «Ιδέα». Όπως είπε:
«Ν.Β. Ο Χέγκελ θεοποιεί “μονάχα” αυτή τη “λογική ιδέα” την υπακοή στο νόμο, στην «καθολικότητα», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 84).
Μετά παραθέτει ένα απόσπασμα από τον Χέγκελ, το εξηγεί και το ξεκαθαρίζει για να εξάγει την υλιστική διαλεχτική του:
«Η Φύση, αυτή η άμεση ολότητα, ξετυλίγεται στη Λογική Ιδέα και το Πνεύμα». Ο Λένιν λέει: «Η Λογική είναι η επιστήμη της γνώσης. Είναι η θεωρία της γνώσης. Η γνώση είναι η αντανάκλαση της Φύσης από τον άνθρωπο. Όμως, αυτή δεν είναι απλή, ούτε άμεση, ούτε πλήρης αντανάκλαση, αλλά το προτσές μιας σειράς αφαιρέσεων, ο σχηματισμός και η ανάπτυξη εννοιών, νόμων κλπ. – και αυτές οι έννοιες, νόμοι κλπ. (η σκέψη, η επιστήμη = “η λογική Ιδέα”) αγκαλιάζουν υπό όρους, κατά προσέγγιση τον καθολικό νομοτελειακό χαραχτήρα της αιώνια κινούμενης και αναπτυσσόμενης Φύσης», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 84).
Ο Λένιν αναπτύσσει παραπέρα αυτή την υλιστική ερμηνεία:
«Εδώ υπάρχουν στην πραγματικότητα (υπογράμμιση του Λένιν) αντικειμενικά τρία μέλη: 1) Φύση 2) ανθρώπινη γνώση = ο ανθρώπινος εγκέφαλος (υπογράμμιση του Λένιν) (σαν το ανώτατο προϊόν αυτής της ίδιας της Φύσης) και 3) η μορφή της αντανάκλασης της Φύσης στην ανθρώπινη γνώση και αυτή η μορφή συνίσταται ακριβώς σε έννοιες, νόμους, κατηγορίες κλπ. Ο Άνθρωπος δεν μπορεί να συλλάβει = να αντανακλάσει = να αντικαθρεφτίσει τη Φύση σαν όλο, στην πληρότητά της, στην “άμεση ολότητά της”, μπορεί μόνον αιώνια να την προσεγγίζει, δημιουργώντας αφαιρέσεις, έννοιες, νόμους, μια επιστημονική εικόνα του κόσμου, κλπ.», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 84).
Αυτή είναι η φύση της κίνησης και της αντανάκλασης του εξωτερικού κόσμου στην υλιστική διαλεχτική.
Το Άμεσο Είναι «αναδεύει» στην επιστημονική γνώση σαν το αρνητικό του γιατί υπάρχει επίσης για ένα άλλο.
Ο Λένιν παραθέτει και πάλι τον Χέγκελ για να εγκαθιδρύσει τις στιγμές της διαλεχτικής αντανάκλασης, με την παρατήρηση:
«Αυτό είναι πολύ σημαντικό για να κατανοήσεις τη διαλεχτική».
...«Αλλά το Άλλο δεν είναι ουσιαστικά το άδειο αρνητικό ή το Τίποτα που συνήθως παίρνεται σαν το αποτέλεσμα της διαλεκτικής, είναι το Άλλο του πρώτου, το αρνητικό του άμεσου· έτσι προσδιορίζεται σαν διαμεσοποιημένο – και ολοκληρωτικά περιέχει τον προσδιορισμό του πρώτου. Έτσι το πρώτο ουσιαστικά περιέχεται και διατηρείται στο Άλλο. Το να κρατάς το θετικό μέσα στο δικό του αρνητικό και το περιεχόμενο της προϋπόθεσης μέσα στο αποτέλεσμα, είναι το πιο σημαντικό μέρος της λογικής γνώσης·...», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 121, οι υπογραμμίσεις είναι του Λένιν).
Το Είναι αντανακλάται στη σκέψη σαν το Άλλο του και μέσα από τον προσδιορισμό αυτού του Άλλου σαν άρνηση, τη στιγμή του Άμεσου Είναι. Σ’ αυτό το σημείο το Άλλο σαν το αρνητικό του άμεσου «περιέχει» και «διατηρεί» όλες τις ιδιότητες του πρώτου.
Το Άλλο σαν θεωρία της γνώσης που περιέχει όλες τις ιδιότητες του εξωτερικού κόσμου, είναι αντανάκλαση (διαμεσοποιημένη γνώση) της κίνησης της ταξικής πάλης και δραστηριοποιείται τη στιγμή της αλληλοδιείσδυσης με το Άμεσο Είναι, δηλαδή δραστηριοποιείται στην πορεία της καθημερινής επαναστατικής δουλειάς που διεξάγει το κόμμα.
Αυτή η δουλειά αναλύεται συνεχώς από τις ηγετικές επιτροπές και στους πυρήνες στην καθημερινή δουλειά της οικοδόμησης του ίδιου του κόμματος.
Ο Λένιν παραθέτει τον Χέγκελ, συμφωνώντας μαζί του, σε μια άλλη παράγραφο, σημειώνοντας «ο πυρήνας της διαλεχτικής», για να αποδείξει αυτή την αντικειμενική κίνηση και σύνδεση:
«Είναι η απλή στιγμή της αρνητικής αυτο-σχέσης, η εσωτερική πηγή κάθε δραστηριότητας, η ζωτική και πνευματική αυτο-κίνηση, η διαλεκτική ψυχή που κάθε αλήθεια περιέχει μέσα της και που μόνο αυτή κάνει την αλήθεια να είναι αλήθεια», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 123).
Αυτή η άρνηση είναι η στιγμή της αντίθεσης όταν «ο Λόγος που κατανοεί και η Κατανόηση που λογίζεται» ισούται, όπως το θέτει ο Λένιν παραφράζοντας τον Χέγκελ, με το «θετικό».
Είναι σ’ αυτή τη στιγμή που οι προσδιορισμοί της αντανάκλασης, της ταυτότητας, της διαφοράς και της αντίφασης μπορούν να αποδειχτούν και να εξαχθούν διαλεκτικές έννοιες στην ανάλυση, που αρχίζει σ’ αυτό το σημείο (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 122).
Η Ταυτότητα είναι ότι το Άλλο περιέχει όλες τις ιδιότητες του πρώτου μέσα από τη στιγμή της άρνησης (σύνδεση με τον Εξωτερικό Κόσμο), η διαφορά είναι ότι δεν είναι η ίδια στιγμή, ενώ η αντίφαση είναι ότι είναι ενεργητική και πραγματική με ένα καθορισμένο τρόπο σε σχέση με το Άλλο, όταν το Άμεσο Είναι διεισδύει και θέτει «νέα γνώση» σ’ αυτό.
«Ο Λόγος που κατανοεί», σαν το σώμα της διαλεχτικής γνώσης, γίνεται «Κατανόηση που λογίζεται» σ’ αυτή τη στιγμή της αντίθεσης (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 1-2).
Αυτή η μέθοδος της επιστημονικής γνώσης κάνει ικανό τον διαλεχτικό υλιστή να εξάγει μια αντικειμενικά αληθινή εικόνα του κόσμου και να διεισδύει στο Άλλο του που αναδύεται σαν Απόλυτη Ουσία (Αντανάκλαση της Ουσίας στον εαυτό της) στη στιγμή του Άμεσου Είναι.
Το Άμεσο Είναι διεισδύει στο πεπερασμένο «καθεαυτό» σαν το Απόλυτο μέσα στο σχετικό. Υπάρχει για ένα άλλο και η «Ουσία σαν Αντανάκλαση στον εαυτό της» είναι ο ενεργητικός παράγοντας στη διαμεσοποίηση του εξωτερικού κόσμου στη σκέψη.
Ο Λένιν ξεκαθαρίζει τη σχέση ανάμεσα στο Απόλυτο και το σχετικό στο δοκίμιό του «Πάνω στο Ζήτημα της Διαλεχτικής» (Ν.Λένιν: όπ.π., σελ. 136). Εξηγεί επίσης πώς ο ιδεαλισμός αρνείται το Απόλυτο μέσα στο σχετικό:
«ΝB: Ο υποκειμενισμός (σκεπτικισμός, σοφιστεία, κλπ.) διακρίνεται, ανάμεσα σ’ άλλα, από τη διαλεχτική στο ότι στην (αντικειμενική) διαλεχτική η διαφορά μεταξύ του σχετικού και του απόλυτου είναι η ίδια σχετική. Για την αντικειμενική διαλεκτική υπάρχει ένα απόλυτο μέσα στο σχετικό. Για τον υποκειμενισμό και τη σοφιστεία το σχετικό είναι μόνο σχετικό και αποκλείει το απόλυτο», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 136, οι υπογραμμίσεις είναι του Λένιν).
Μέσα από αυτή την επιστημονική γνώση εξάγεται η κατανόηση ότι κάθε αγώνας των μαζών οργανωμένων στα συνδικάτα (η πάλη του NGA ενάντια στα δικαστήρια) και οι εθνικο-απελευθερωτικοί αγώνες των καταπιεσμένων μαζών, αντιπροσωπεύουν ολόκληρο το Είναι της εκμεταλλευόμενης τάξης διεθνώς.
Η εργατική τάξη είναι αντικειμενικά μια επαναστατική τάξη γιατί παράγει όλο τον πλούτο στην κοινωνία και παρόλα αυτά είναι καταπιεσμένη και χωρίς ιδιοχτησία. Είναι αντικειμενικά τοποθετημένη στο δρόμο της επανάστασης, γιατί η εναλλακτική λύση στην υπεράσπιση των βασικών δικαιωμάτων της είναι η εξαθλίωση.
Αυτό το Κοινωνικό Είναι της εργατικής τάξης, που σπρώχνεται στην πάλη για την κάθε της κατάχτηση –πάλη που μπορεί να καταλήξει σε επιτυχία μόνο με τη συντριβή του καπιταλιστικού κράτους μέσα από την κοινωνική επανάσταση.
Ο Λένιν παραθέτει τον Χέγκελ: «Δεν λέμε ότι τα αισθήματά μας, τα κίνητρα και τα συμφέροντά μας μάς εξυπηρετούν –μάλλον θεωρούνται ανεξάρτητες ικανότητες και δυνάμεις... όλα αυτά αποτελούν αυτό ακριβώς που είμαστε». Προσθέτει σ’ αυτό το απόσπασμα τη σημείωση: «η σχέση της σκέψης με τα συμφέροντα και τα κίνητρα», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 4).
Η κοινωνική συνείδηση είναι το προϊόν του Κοινωνικού Είναι και τα αισθήματα και οι σκέψεις του ανθρώπου είναι ιδιότητες της ύλης σε κίνηση.
Ο Λένιν λέει: «Αντικειμενισμός: οι κατηγορίες της σκέψης δεν είναι ένα βοηθητικό εργαλείο του ανθρώπου, αλλά μια έκφραση των νόμων της Φύσης και του ανθρώπου –σύγκρινε παραπέρα την αντίθεση– της “υποκειμενικής σκέψης” και της “αντικειμενικής ιδέας της ίδιας της ουσίας των πραγμάτων”. Δεν μπορούμε να “προχωρήσουμε πέρα από τη φύση των πραγμάτων”», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 4).
Η σκέψη αντανακλά την αντικειμενική αλληλεπίδραση του ανθρώπου και της Φύσης σε συνεχή κίνηση, ενότητα και σύγκρουση, σε γίγνεσθαι και αλλαγή.
Η πηγή της είναι ο υλικός κόσμος. Η Εξωτερική αντανάκλαση είναι διαμεσοποιημένη στη σκέψη σαν Άλλο: σαν «αυτή η ίδια η αντανάκλαση του περιεχομένου», (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 1).
Η διαλεχτική γνώση «κρατάει σφιχτά» τη στιγμή του Άμεσου Είναι στο αρνητικό της (την υπάρχουσα διαλεχτική υλιστική γνώση) σ’ αυτό το σημείο, και την «αντικειμενική έννοια της ίδιας της ουσίας των πραγμάτων» στο αποτέλεσμα, «τo περιεχόμενο της προϋπόθεσης», δηλαδή η αντίθεση –η ενότητα που έχει τεθεί ανάμεσα στο υποκείμενο και στο αντικείμενο (Ν. Λένιν: όπ.π., σελ. 121).
Ο άνθρωπος αρχίζει να δημιουργεί μια αντικειμενικά αληθινή εικόνα της Φύσης σ’ αυτό το σημείο της αντίθεσης, που «Ο Λόγος που κατανοεί» και η «Κατανόηση που λογίζεται» αλληλοδιεισδύουν σε μια μετάβαση) και αποκτούν το «θετικό».
Ο άνθρωπος αρχίζει να δρα πάνω στη Φύση για να την μετατρέψει, μέσα από την ανάλυση, στη διαρκή ανάπτυξη αυτής της θεωρίας που καθοδηγεί την πράξη του και που επεχτείνεται παραπέρα μέσα από την ανάλυση.
Η διαλεχτική υλιστική ανάλυση δεν μπορεί να είναι απλά μια ενατενιστική άσκηση γιατί οδηγεί σε μια επαναστατικοποιούσα και διαλεχτική αντικειμενική πράξη κι έτσι ανοίγει το μονοπάτι στην προετοιμασία για τις αντικειμενικά αναπτυσσόμενες εκρήξεις μέσα στην ταξική πάλη.
Ο Λένιν κατάφερε αποφασιστικά χτυπήματα ενάντια στην ιδεαλιστική κατασκευή εικόνων αναπτύσσοντας τη διαλεχτική υλιστική μέθοδο στην οποία εκπαίδευε διαρκώς το Μπολσεβίκικο Κόμμα και έτσι το ατσάλωσε για την πρώτη-πρώτη επιτυχημένη προλεταριακή επανάσταση.