Marxistbooks> Βιβλιοθήκη > Λένιν> Τα Φιλοσοφικά Τετράδια - Πρόλογοι και Εισαγωγή


Βλαντίμιρ Ιλίτς Λένιν

ΤΑ ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΑ ΤΕΤΡΑΔΙΑ

Άπαντα – Γκ. Β. Φρ. Χέγκελ – Τόμ. ΙΙΙ – (Βερολίνο 1833)

Η ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

Μέρος 1ο Αντικειμενική Λογική
Βιβλίο 1ο Η Θεωρία του Είναι    

Γράφτηκαν: βασικά το 1914-1915 στη Βιβλιοθήκη της Βέρνης με τη μορφή σημειώσεων: παρατηρήσεων ή σχολίων, περιλήψεων και αποσπασμάτων που κρατούσε
ο Ν.Λένιν καθώς διάβαζε διάφορα συγγράμματα ή μελέτες φιλοσοφικού περιεχομένου –ιδιαίτερα τα έργα του Χέγκελ, τον οποίο “πάλευε”, με τη σειρά του, ακολουθώντας τους ΜΑΡΞ και ΕΓΚΕΛΣ, «να στείσει στα υλιστικά του πόδια»
Πηγή: Ο τόμος 29 των «Απάντων» της Σύγχρονης Εποχής
Μετάφραση-Επιμέλεια-Σύνταξη: Θεοδόσης ΘΩΜΑΔΑΚΗΣ
HTML Markup: Θ. Θωμαδάκης– Ι. Κουκλάκης για τα Μαρξιστικά Βιβλία στο INTERNET, 5 Ιούλη 2009



ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΕΚΔΟΣΗ

    Τόμος III, σελ. 5 – μια διεισδυτική παρατήρηση για τη λογική: είναι μια «προκατάληψη» ότι η λογική σού «μαθαίνει να σκέφτεσαι» (όπως ακριβώς η φυσιολογία «σού μαθαίνει... να χωνεύεις»;;).

    «...Η επιστήμη της λογικής που είναι το αληθινό περιεχόμενο της γνήσιας μεταφυσικής ή της καθαρής θεωρησιακής φιλοσοφίας...», (6).

    ...«Η Φιλοσοφία δεν μπορεί να δανειστεί τη μέθοδό της από μια υποδεέστερη επιστήμη, όπως τα μαθηματικά...», (6-7).

    ...«Αλλά μπορεί να είναι μόνο η φύση του περιεχομένου που αναδεύει στην επιστημονική γνώση, ενώ την ίδια στιγμή είναι ακριβώς αυτή η αντανάκλαση του περιεχομένου που η ίδια αρχικά θέτει και παράγει τον προσδιορισμό της...», (7).

    (Η κίνηση της επιστημονικής γνώσης –αυτό είναι το ουσιαστικό). “Η Κατανόηση (Verstand) κάνει προσδιορισμούς” (bestimmt). Ο Λόγος (Vernunft) είναι αρνητικός και διαλεκτικός, γιατί διαλύει στο τίποτα (“in Nichts auflöst”) τους προσδιορισμούς της Κατανόησης, (7).

    Ο συνδυασμός αυτών των δυο –“Λόγος που κατανοεί ή Κατανόηση που λογίζεται” = το θετικό.

    Άρνηση του “απλού” ... «κίνηση του Πνεύματος», (7). «Μόνο μέσα απ’ αυτόν το δρόμο που αυτο-κατασκευάζεται μπορεί η Φιλοσοφία να είναι αντικειμενική, αποδεικτική επιστήμη», (7-8).

    [Ο “δρόμος που αυτοκατασκευάζεται” = το μονοπάτι, (αυτό είναι, κατά τη γνώμη μου, η καρδιά του ζητήματος), η πραγματική γνώση, το προτσές της γνώσης, η κίνηση από την άγνοια στη γνώση].
    Η κίνηση της συνείδησης, «όπως η ανάπτυξη κάθε φυσικής και πνευματικής ζωής», στηρίζεται «στη φύση των καθαρών ουσιαστικοτήτων (Natur der reinen Wesenheiten) που αποτελούν το περιεχόμενο της Λογικής».

Αυτό είναι
χαρακτηριστικό!
    Να αντιστραφεί: Η Λογική και η θεωρία της γνώσης πρέπει να συνάγονται από «την ανάπτυξη κάθε φυσικής και πνευματικής ζωής».

Μέχρις εδώ: πρόλογος στην πρώτη έκδοση.


ΠΡΟΛΟΓΟΣ ΣΤΗΝ ΔΕΥΤΕΡΗ ΕΚΔΟΣΗ

    «Να παρουσιαστεί το βασίλειο της σκέψης από τη φιλοσοφική του άποψη – δηλαδή, στην ίδια του (ΝΒ) την έμφυτη δραστηριότητα, ή (πράγμα που είναι το ίδιο) στην αναγκαία του (ΝΒ) ανάπτυξη...», (10).
εξαιρετικό!
    «Οι πολύ οικείες μορφές σκέψης» –μια σπουδαία Αρχή, «τα χωρίς ζωή κοκάλα ενός σκελετού» (“die leblosen Knochen eines Skeletts”), (11).
    To πιο σημαντικό δεν είναι τα χωρίς ζωή κόκαλα (leblosen Knochen), αλλά αυτή η ίδια η ζωή.

    Η σύνδεση ανάμεσα στη σκέψη και στη γλώσσα, (η κινέζικη γλώσσα, για παράδειγμα, και η έλλειψη (το πρόβλημα) ανάπτυξής της: 11), η δημιουργία ουσιαστικών και ρημάτων, (11). Στη γερμανική γλώσσα, οι λέξεις μερικές φορές “σημαίνουν ταυτόχρονα αντίθετα πράγματα” (“entgegengesetzte Bedeutung”), (12) (περικλείνουν όχι απλά “διαφορετικά” αλλά αντίθετα νοήματα) «μια απόλαυση για τη σκέψη...».
η ιστορία
της σκέψης =
ιστορία της
γλώσσας
    Η έννοια της δύναμης στη Φυσική – και της πολικότητας [“τα πιο αχώριστα (η υπογράμμιση είναι του Χέγκελ) πράγματα είναι δεμένα μεταξύ τους”], (12). Η μετάβαση από τη δύναμη στην πολικότητα είναι μια μετάβαση “σε ανώτερες σχέσεις σκέψης (Denkverhältnisse)”, (12).
    [ΝΒ επίσης σελ. 11... «Αλλά αν η Φύση γενικά είναι αντίθετη, σαν φυσικό, προς ότι είναι πνευματικό, τότε θά ’πρεπε να πει κανείς ότι η λογική είναι μάλλον κάτι το υπερφυσικό...»].
η Φύση και
(“das geistige”)
“το πνευματικό”
    Οι λογικές μορφές είναι σε όλους πολύ γνωστές (Allbekanntes Sind), αλλά ... «εκείνο που είναι σε όλους γνωστό δεν είναι ακόμα όσο χρειάζεται κατανοητό» (“was bekannt ist darum noch nicht erkannt”), (13).

    “Άπειρη πρόοδος” – “απελευθέρωση” των “μορφών σκέψης” από την ύλη (von dem Stoffe), τις ιδέες, τις επιθυμίες, κλπ., επεξεργασία του γενικού (Πλάτωνας, Αριστοτέλης): η αρχή της Γνώσης...


    «Οι άνθρωποι άρχισαν να απασχολούνται με τη Φιλοσοφική γνώση, όταν είχαν στη διάθεσή τους σχεδόν όλα τα απαραίτητα», λέει ο Αριστοτέλης, (13-14)· και επίσης: Oι μαθηματικές επιστήμες άρχισαν στην Αίγυπτο όπου οι ιερείς είχαν ελεύθερο χρόνο (14). Η απασχόληση με την “καθαρή σκέψη” προϋποθέτει «το να έχει ήδη διανύσει ο νους του ανθρώπου έναν μακρύ δρόμο». Σ’ αυτό το είδος σκέψης «αποσιωπούνται εκείνα τα συμφέροντα που κινούν τη ζωή των λαών και των ατόμων», (14).






τα συμφέροντα
“κινούν” τη ζωή
των λαών
    Οι κατηγορίες της Λογικής είναι συντομεύσεις (Abbreviaturen) [“συνοψίσεις” (“epitomiert”) σε άλλη παράγραφο] του “ατέλειωτου πλήθους” των «ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών της εξωτερικής ύπαρξης και δράσης...», (15). Με τη σειρά τους, αυτές οι κατηγορίες dienen (εξυπηρετούν) τους ανθρώπους στην πραχτική («στη διανοητική επεξεργασία του ζωντανού περιεχομένου, στη δημιουργία και την ανταλλαγή των ιδεών»...), (15).
    «Δεν λέμε ότι τα αισθήματά μας, τα κίνητρα και τα συμφέροντά μας μάς εξυπηρετούν –μάλλον θεωρούνται ανεξάρτητες ικανότητες και δυνάμεις. . . όλα αυτά αποτελούν αυτό ακριβώς που είμαστε», (15).
η σχέση της σκέψης
με τα συμφέροντα
και τα κίνητρα...
    Και σ’ ότι άφορα τις μορφές της σκέψης (Denk-formen) δεν μπορεί να λεχθεί ότι μας εξυπηρετούν, γιατί αυτές διαπερνούν «όλες τις ιδέες μας», (16) είναι «το καθεαυτό Καθολικό».
    Αντικειμενισμός: οι κατηγορίες της σκέψης δεν είναι ένα βοηθητικό εργαλείο του ανθρώπου, αλλά μια έκφραση των νόμων της Φύσης και του άνθρωπου –σύγκρινε παραπέρα την αντίθεση–
    της “υποκειμενικής σκέψης” και «της αντικειμενικής ιδέας της ίδιας της ουσίας των πραγμάτων». Δεν μπορούμε να «προχωρήσουμε πέρα από τη φύση των πραγμάτων», (16).

    Επίσης μια παρατήρηση ενάντια στην “Κριτική Φιλοσοφία”, (17). Αυτή αντιλαμβάνεται τη σχέση μεταξύ των “τριών όρων” (Εμείς, η Σκέψη, τα Πράγματα) με τέτοιο τρόπο ώστε οι σκέψεις βρίσκονται “στη μέση” ανάμεσα στα πράγματα και σ’ εμάς, και έτσι αυτός ο μέσος όρος μας “διαχωρίζει” (abschließt) μάλλον παρά “μας συνδέει” (zusammenschließen) μ’ αυτά. Αυτή την άποψη την αντικρούομε, λέει ο Χέγκελ, με την “απλή παρατήρηση” ότι «αυτά τα ίδια τα πράγματα που υποτίθεται ότι βρίσκονται πέρα (jenseits) από τις σκέψεις μας, αποτελούν κι αυτά οντότητες σκέψης (Gedan-kendinge)»... και ότι «το ονομαζόμενο Πράγμα-καθεαυτό δεν είναι παρά μια οντότητα σκέψης της άδειας αφαίρεσης (ein Gedankending der leeren Abstraktion)».
ενάντια
στον
Καντιανισμό

    Κατά τη γνώμη μου, η ουσία του επιχειρήματος είναι η έξης: (1) Στον Καντ, η γνώση διαχωρίζει (διαιρεί) τον άνθρωπο και τη Φύση· στην πραγματικότητα τους ενώνει· (2) Στον Καντ, υπάρχει η “άδεια αφαίρεση” του Πράγματος-καθεαυτού αντί για κίνηση (Gang), ολοένα και πιο βαθιά, ζωντανή κίνηση και ανάπτυξη (Bewegung) της γνώσης μας για τα πράγματα.

    Στον Καντ, το Πράγμα-καθεαυτό (Ding an sich) είναι μια άδεια αφαίρεση ενώ ο Χέγκελ ζητά αφαιρέσεις που να αντιστοιχούν στην ουσία (der Sache) των πραγμάτων: «η αντικειμενική έννοια των πραγμάτων συνιστά την ίδια τους την ουσία», πράγμα που αντιστοιχεί –αν μιλήσουμε υλιστικά– στην πραγματική εμβάθυνση της γνώσης μας για τον κόσμο.
    Είναι λάθος να πούμε ότι οι μορφές της σκέψης (Denkformen) αποτελούν μόνο “μέσα” (“Mittel”), «για χρήση» (“zum Gebrauch”).
    Είναι επίσης λάθος να πούμε ότι είναι “εξωτερικές μορφές” (“äußere Formen”) «μορφές που είναι απλώς προσκολλημένες στο περιεχόμενο και όχι το ίδιο το περιεχόμενο» (“Formen, die nur an dem Gehalt nicht der Gehalt selbst sein”), (17).

     NB

    Εκείνο που ζητά ο Χέγκελ είναι μια Λογική που οι μορφές της θα είταν μορφές με περιεχόμενο (gehaltvolle Formen), μορφές ενός ζωντανού πραγματικού περιεχομένου, αξεχώριστα δεμένες με το περιεχόμενο.

    Και ο Χέγκελ επισύρει την προσοχή στις «σκέψεις όλων των φυσικών και πνευματικών πραγμάτων» στο «υποστασιακό περιεχόμενο...», (18).

    –«Το καθήκον είναι να συνειδητοποιηθεί καθαρά ο λογικός αυτός χαραχτήρας που δίνει ζωή στο πνεύμα και δρα μέσα σ’ αυτό και το οδηγεί», (18).

    Η Λογική είναι η επιστήμη όχι των εξωτερικών μορφών της σκέψης, άλλα των νόμων ανάπτυξης «όλων των υλικών, φυσικών και πνευματικών πραγμάτων», δηλαδή, της ανάπτυξης ολόκληρου του συγκεκριμένου περιεχομένου του κόσμου και της γνώσης του, δηλαδή, το συνολικό-άθροισμα, το συμπέρασμα της Ιστορίας της γνώσης του κόσμου.

    «Η ενστικτώδης δράση» (instinktartiges Tun) «κατακερματίζεται σε μια άπειρα πολύμορφη ύλη». Απ’ την άλλη μεριά «η λογική και συνειδητή δράση» αποσπά «το περιεχόμενο του κίνητρου της δράσης» (den Inhalt des Treibenden) από «την άμεση ενότητα του με το υποκείμενο» και το κάνει «ένα αντικείμενο γι’ αυτό» (για το υποκείμενο).

    «Μέσα σ’ αυτό το δίχτυ, σχηματίζονται εδώ κι εκεί γεροί κόμποι που αποτελούν εστίες σύλληψης και προσανατολισμού της ζωής και της συνείδησης [του πνεύματος ή του υποκειμένου] ...», (18).

    Πως πρέπει να κατανοηθεί αυτο;
    Ο άνθρωπος έρχεται αντιμέτωπος μ’ ένα δίκτυ φυσικών φαινομένων. Ο ενστιχτώδης άνθρωπος, ο άγριος, δεν διαχωρίζει τον εαυτό του από τη Φύση. Ο συνειδητός άνθρωπος τον διακρίνει, οι λογικές κατηγορίες είναι στάδια διαχωρισμoύ, δηλαδή, γνωριμίας του κόσμου, εστιακά σημεία στο δίχτυ που βοηθούν στη γνώση και στην κυριαρχία του.

    «Η αλήθεια είναι άπειρη», (19) –το πεπερασμένο της είναι η άρνησή της, «το τέλος της». Οι μορφές της σκέψης (Denkformen), αν τις δει κανείς σαν μορφές «ξέχωρες απ’ την ουσία και απλώς προσκολλημένες σ’ αυτήν», (19), είναι ανίκανες να αγκαλιάσουν την αλήθεια. Η κενότητα αυτών των μορφών της τυπικής λογικής τις κάνει άξιες “περιφρόνησης”, (19), και “χλευασμού”, (20). Ο Νόμος της Ταυτότητας Α = Α είναι μια “ανυπόφορη” (“unerträglich”) κενότητα, (19).

    Είναι άδικο να ξεχνάμε ότι αυτές οι κατηγορίες «έχουν τη θέση τους μέσα στη γνώση και σ’ αυτό το πεδίο πρέπει απαραίτητα να είναι έγκυρες», (20). Αλλά, σαν “αδιάφορες μορφές”, μπορεί να γίνουν «όργανα πλάνης και σοφιστείας», (20), όχι αλήθειας.

    “Η αφηρημένη σκέψη” πρέπει να έχει. “περιεχόμενο” (“der Inhalt”), όπως ακριβώς και η “εξωτερική μορφή”, (20).
    «Με αυτή την εισαγωγή του περιεχομένου στη λογική θεώρηση», δεν είναι πια NB τα πράγματα (Dinge) που βρίσκονται σε θέση αντικειμένων αλλά η ουσία, η έννοια των πραγμάτων (die Sache , der Begriff der Dinge).
ΝΒ

    Όχι τα πράγματα, αλλά οι νόμοι της κίνησής τους, υλιστικά...

    ...«Ο Λόγος, ο λόγος-ύπαρξης» ..., (21).

    Και στην αρχή της σελ. 22, το αντικείμενο της λογικής εκφράζεται με τις λέξεις:

                ...«Entwicklung des        “ανάπτυξη” του σκέ-
              Denkens in seiner                 πτεσθαι σύμφωνα με
            Notwendigkeit».                       την αναγκαιότητά του
    Oι κατηγορίες πρέπει να εξαχθούν (και όχι να τις πάρουμε αυθαίρετα ή μηχανικά) (όχι με “έκθεση” ούτε με “διαβεβαιώσεις”, άλλα με αποδείξεις), (24), προχωρώντας από τις απλούστερες, τις πιο θεμελιώδεις [Είναι, Τίποτα, Γίγνεσθαι (das Werden)] (χωρίς να πάρουμε άλλες) –εδώ μέσα σ’ αυτές «βρίσκεται εν σπέρματι όλη η ανάπτυξη», (23).

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΛΟΓΙΚΗΣ

    Όταν λέμε Λογική εννοούμε σαν «επιστήμη του σκέπτεσθαι», τη «γυμνή μορφή της γνώσης», (27). Ο Χέγκελ ανασκευάζει αυτήν την άποψη. Τάσσεται ενάντια στο Πράγμα-καθεαυτό (Ding an sich) σαν «κάτι που απλά και μόνο βρίσκεται πέρα από τη σκέψη», (29).

    Οι μορφές της σκέψης προφανώς «δεν έχουν καμιά δυνατότητα εφαρμογής στα Πράγματα-καθεαυτά», (31). Η αληθινή γνώση είναι παράλογη (Ungereimt: wahre Erkenntnis), εφόσον δεν γνωρίζει το Πράγμα-καθεαυτό. Αλλά και η κατανόηση (Verstand) δεν είναι ένα Πράγμα-καθεαυτό, (31).

    «Ο υπερβατολογικός ιδεαλισμός άμα φτάσει με μεγαλύτερη συνέπεια στο λογικό του συμπέρασμα έχει αντιληφθεί την ανυπαρξία του φαντάσματος του Πράγματος-Καθεαυτό που η κριτική φιλοσοφία είχε επιτρέψει να διατηρηθεί· αυτήν την αφηρημένη, άδεια από κάθε περιεχόμενο σκιά, ο υπερβατολογικός ιδεαλισμός είχε βάλει σαν σκοπό να την καταστρέψει ολοκληρωτικά. Αυτή η φιλοσοφία (Fichte?) σημειώνει επίσης την αρχή μιας απόπειρας να επιτραπεί στη λογική να αναπτύξει τους προσδιορισμούς της ξεκινώντας από τον εαυτό της. Αλλά η υποκειμενική στάση αυτής της απόπειρας δεν της επέτρεψε να φτάσει ως την ολοκλήρωσή της», (32). Οι λογικές μορφές είναι νεκρές μορφές (tote Formen) –γιατί δεν θεωρούνται σαν μια “οργανική ενότητα”, (33), σαν «η ζωντανή συγκεκριμένη τους ενότητα», (όπ.π. ).
    Στην Φαινομενολογία του Πνεύματος εξέτασα «την κίνηση της συνείδησης, από την πρώτη άμεση αντίφαση (Gegensatz) ανάμεσα στον εαυτό της και στο αντικείμενο, ως την απόλυτη γνώση, (34). Αυτός ο δρόμος περνά απ’ όλες τις μορφές της σχέσης της συνείδησης με το αντικείμενο...».

    «Η αλήθεια, σαν επιστήμη, είναι η καθαρή αυτο-συνείδηση μέσα στην αυτο-ανάπτυξή της...», (35), «αντικειμενικός τρόπος του σκέπτεσθαι» ... «η έννοια σαν τέτοια είναι αυτό που υπάρχει καθεαυτό και για τον εαυτό του», (35). (36: κληρικαλισμός, θεός, το βασίλειο της αλήθειας κλπ. κλπ.).

    37: Ο Καντ απόδοσε μια «ουσιαστικά υποκειμενική σημασία» στους «λογικούς προσδιορισμούς». Αλλά οι «προσδιορισμοί της σκέψης» έχουν «μια αντικειμενική αξία και ύπαρξη», (37).

    Η παλιά λογική έχει πέσει σε ανυποληψία (Verachtung), (38). Απαιτεί ανασκευή...

    39 – Η παλιά, τυπική λογική είναι ακριβώς όπως εκείνο το παιδικό παιχνίδι που προσπαθεί να συναρμολογήσει τα χωριστά κομμάτια μιας εικόνας [in Verachtung gekommen, (38)].

    40 Η Φιλοσοφία πρέπει να έχει τη δική της μέθοδο [όχι των μαθηματικών ενάντια στον Σπινόζα, τον Βολφ και άλλους (und Andere)].
    40-41: «Γιατί η μέθοδος είναι η συνείδηση της μορφής της εσωτερικής αυθόρμητης κίνησης του περιεχομένου της»,
ΝΒ
    και το υπόλοιπο της σελίδας 41 δίνει μια καλή εξήγηση της διαλεκτικής,

    «είναι το ίδιο το περιεχόμενο, η διαλεκτική που έχει μέσα του, που το ωθεί προς τα μπρος»,

    [«es ist der Inhaltin sichdie Dialektik die er an ihm selbst hat welche ihn fort-bewegt», (42)].

    «Αυτό που κάνει να κινείται προς τα μπρος η δοσμένη σφαίρα των φαινομένων είναι το ίδιο το περιεχόμενο αυτής της σφαίρας, η διαλεκτική που (αυτό το περιεχόμενο) έχει μέσα (an) του», (δηλαδή, η διαλεκτική της ίδιας του της κίνησης).

    «Το αρνητικό είναι στον ίδιο βαθμό θετικό», (41) –η άρνηση είναι κάτι καθορισμένο, έχει ένα καθορισμένο περιεχόμενο, οι εσωτερικές αντιφάσεις οδηγούν στην αντικατάσταση του παλιού περιεχομένου μ’ ένα καινούργιο ανώτερο περιεχόμενο.

    Στην παλιά λογική δεν υπάρχει μετάβαση, ανάπτυξη (των εννοιών και της σκέψης), δεν υπάρχει «εσωτερική αναγκαία σύνδεση» (“eines inneren, notwendigen Zusammenhangs”) (43) όλων των μερών ούτε (“Ubergang”) “μετάβαση” ορισμένων μερών σε αλλά.
ΝΒ

    Και ο Χέγκελ προβάλλει δυο βασικές απαιτήσεις:

    1) «Την αναγκαιότητα της σύνδεσης»
    και
    2) «Την έμφυτη γένεση των διαφορών».

    Πολύ σημαντικό!! Αυτο σημαίνει το έξης κατά τη γνώμη μου:
    1. Την Αναγκαία αλληλουχία, την αντικειμενική σύνδεση όλων των πλευρών, των δυνάμεων, των τάσεων, κλπ., της δοσμένης σφαίρας των φαινομένων·
    2. Την «εγγενή προέλευση των διαφορών» –την εσωτερική αντικειμενική λογική της εξέλιξης και της πάλης των διαφορών της πολικότητας.

    Ατέλειες της Πλατωνικής διαλεκτικής στον «Παρμενίδη»:

    «Η διαλεκτική θεωρείται γενικά σαν μια εξωτερική και αρνητική διαδικασία που στο βάθος δεν ανήκει στο ίδιο το υλικό αντικείμενο, –σαν ένα υποκειμενικό πάθος που τείνει, από καθαρή ματαιότητα, να καταρρίψει και να διαλύσει ότι υπάρχει σταθερό και αληθινό– ή που στην καλύτερη περίπτωση δεν οδηγεί παρά στην ματαιότητα του διαλεκτικά εξεταζόμενου πράγματος», (43).

    44 – Η μεγάλη άξια του Καντ βρίσκεται στο ότι απάλλαξε τη διαλεκτική «από την αυθαίρετη Έκφανση» (“den Schein von Willkür”).

    Δυο σημαντικά πράγματα:
      #
       (1) Η αντικειμενικότητα της Έκφανσης: (Objektivität des Scheins),
      (2) Η αναγκαιότητα της αντίφασης (Notwendigkeit des Widerspruchs),
      αυτο-κινούμενη ψυχή (selbstbewegende Seele)... (“εγγενή αρνητικότητα”)... «η Αρχή κάθε φυσικής και πνευματικής ζωής», (44).
NB: δεν είναι σαφές,
να επανέλθω!!

    #
      Δεν είναι εδώ η σκέψη ότι η Εξωτερική Όψη (Έκφανση) είναι επίσης αντικειμενική, επειδή περιέχει μια από τις πλευρές του αντικειμενικού κόσμου; Όχι μόνο η Wesen (Ουσία), αλλά και η Schein (Έκφανση), επίσης, είναι αντικειμενική. Υπάρχει μια διαφορά ανάμεσα στο υποκειμενικό και το αντικειμενικό, ΑΛΛΑ ΚΙ ΑΥΤΗ ΕΧΕΙ ΤΑ ΟΡΙΑ ΤΗΣ.

    Διαλεκτικό = «να συλλάβεις την αντί-θεση στην ενότητά της...».

    45. Η Λογική μοιάζει με τη γραμματική, είναι άλλο πράγμα για τον αρχάριο και άλλο για κείνο που ξέρει τη γλώσσα (και γλώσσες) και το πνεύμα της γλώσσας. «Είναι άλλο πράγμα για κείνο που πλησιάζει τη Λογική και τις Επιστήμες γενικά για πρώτη φορά και άλλο πράγμα για κείνο που ξαναγυρίζει από τις επιστήμες στη Λογική».
λεπτό και βαθύ!

    Έπειτα η λογική δίνει «τον ουσιαστικό χαραχτήρα αυτού του πλούτου» [του πλούτου της εικόνας του κόσμου (des Reichtums der Weltvorstellung)] «την εσωτερική φύση του πνεύματος και του κόσμου...», (46).

    «Όχι απλώς ένα αφηρημένο καθολικό, αλλά ένα καθολικό που περιέχει μέσα του όλο τον πλούτο του μερικού», (47).
βλέπε Το Κεφάλαιο

    Μια όμορφη διατύπωση: «Όχι απλά ένα αφηρημένο καθολικό, αλλά ένα καθολικό που περιέχει μέσα του όλο τον πλούτο του μερικού, του ατομικού, του μοναδικού», (όλο τον πλούτο του μερικού και του μοναδικού!)!! Πολύ ωραίο (Tres Βιen)!

    «–Όπως ακριβώς ένα και το ίδιο απόφθεγμα στο στόμα ενός νέου που το καταλαβαίνει σωστά δεν έχει την ίδια σημασία ούτε το ίδιο πλάτος με κείνο που έχει στο μυαλό ενός ηλικιωμένου και έμπειρου άνθρωπου για τον οποίο εκφράζει ολόκληρη τη δύναμη του περιεχομένου του.
μια καλή σύγκριση
(υλιστική)

    Έτσι και η αξία της λογικής, εκτιμάται σωστά μόνο όταν αυτή είναι το αποτέλεσμα της εμπειρίας των επιστημών· τότε παρουσιάζεται στο μυαλό σαν καθολική αλήθεια, κι όχι σαν ιδιαίτερο απόθεμα γνώσης παράλληλα με άλλα αποθέματα και πραγματικότητες, αλλά σαν η ουσία όλου αυτού του άλλου περιεχομένου...», (47).
“αποτελέσματα της εμπειρίας
των επιστημών”
NB
(“Ουσία”) “Το ουσιαστικό
περιεχόμενο κάθε άλλης γνώσης”

    «Το σύστημα της λογικής είναι το βασίλειο των σκιών», (47), απαλλαγμένο από «κάθε συγκεκριμένη αισθητηριακή προσέγγιση...».
    (50) – ...«όχι αφηρημένο, νεκρό και ακίνητο, άλλα συγκεκριμένο...».
    [Αυτό είναι χαραχτηριστικό! Το πνεύμα και η ουσία της διαλεκτικής!].

    (52) Σημείωση... τα αποτελέσματα της φιλοσοφίας του Καντ...: « η λογική του άνθρωπου δεν μπορεί να γνωρίσει κανένα αληθινό περιεχόμενο, και σ’ ότι αφορά την απόλυτη αλήθεια πρέπει να ανατρέχει στην πίστη...».
Ο Κάντ: περορίζει
το “λογικό” και δυναμώνει
την πίστη

    (53) Για άλλη μια φορά το Πράγμα-καθεαυτό (Ding an sich) = μια αφαίρεση, προϊόν της σκέψης που κάνει αφαιρέσεις.

Επόμενο: Η Θεωρία του Είναι
Πίσω στα Αρχεία Νικολάι Λένιν
Πίσω στη Μαρξιστική Βιβλιοθήκη