ΣΤΗΝ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ
ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ
ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΤΖΕΪΜΣ Π. ΚΑΝΟΝ
9 του Γενάρη 1940
Αγαπητέ φίλε,
Έστειλα χτες το ρωσικό κείμενο του καινούργιου μου άρθρου που το έγραψα με τη μορφή ενός γράμματος προς τον Μπάρναμ. Δεν είναι, ίσως, ικανοποιημένοι όλοι οι σύντροφοι, με το γεγονός ότι, στη συζήτηση, δίνω την κυρίαρχη θέση στο ζήτημα της διαλεκτικής. Αλλά είμαι σίγουρος πως είναι ο μοναδικός τρόπος σήμερα για να αρχίσουμε τη θεωρητική εκπαίδευση του Κόμματος, ιδιαίτερα της νεολαίας και να εμφυσήσουμε την απέχθεια προς τον εμπειρισμό και τον εκλεκτικισμό.
W. RORK
(Λ.Τρότσκι)
ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΦΑΡΕΛ ΝΤΟΜΠΣ
10 του Γενάρη 1940
Αγαπητέ φίλε,
Στο άρθρο μου που στάλθηκε για μετάφραση στον Ράιτ, δεν αναφέρω καθόλου δυο ζητήματα:
Πρώτο, το ζήτημα του γραφειοκρατικού συντηρητισμού. Πιστεύω πως εδώ πέρα συζητήσαμε κάπως το ζήτημα μαζί σου. Σαν πολιτική τάση, ο γραφειοκρατικός συντηρητισμός αντιπροσωπεύει τα υλικά συμφέροντα ενός ορισμένου κοινωνικού στρώματος, δηλαδή, την προνομιούχα εργατική γραφειοκρατία στα καπιταλιστικά και, ιδιαίτερα, στα ιμπεριαλιστικά κράτη, και σε ένα ασύγκριτα ανώτερο βαθμό, στην ΕΣΣΔ. Θα ήταν παράλογο, για να μην πω ηλίθιο, το να ψάχνει κανείς για τέτοιες ρίζες «γραφειοκρατικού συντηρητισμού» στην πλειοψηφία. Αν ο γραφειοκρατισμός και ο συντηρητισμός δεν καθορίζονται από τις κοινωνικές συνθήκες, τότε αντιπροσωπεύουν γνωρίσματα στον προσωπικό χαρακτήρα ορισμένων ηγετών. Τέτια πράγματα συμβαίνουν. Αλλά, σ’ αυτή την περίπτωση, πώς να εξηγήσει κανείς, τη δημιουργία μιας φράξιας; Είναι μια επιλογή από συντηρητικές προσωπικότητες; Έτσι, έχουμε μια ψυχολογική και όχι μια πολιτική εξήγηση. Αν παραδεχτούμε (εγώ, προσωπικά, δεν το κάνω) ότι ο Κάνον, για παράδειγμα, έχει γραφειοκρατικές τάσεις, τότε φτάνουμε αναπόφευκτα στο συμπέρασμα, πως η πλειοψηφία υποστηρίζει τον Κάνον πέρα και ξέχωρα από αυτά τα χαρακτηριστικά και όχι εξαιτίας τους. Αυτό σημαίνει πως το ζήτημα των κοινωνικών βάσεων της φραξιονιστικής πάλης ούτε καν θίγεται από τους ηγέτες της μειοψηφίας.
Δεύτερο, για να μειώσουν την «υποστήριξη» που δίνω στον Κάνον, επιμένουν ότι έκανα λάθος που υπεράσπισα τον Μολινιέ[1]. Είμαι ο τελευταίος που θα αρνηθεί ότι μπορεί να κάνω λάθη, τόσο πολιτικής φύσης όσο και προσωπικών εκτιμήσεων. Αλλά, παρ’ όλα αυτά, το επιχείρημα δεν είναι πολύ βαθύ. Ποτέ δεν υποστήριξα τις λαθεμένες θεωρίες του Μολινιέ. Επρόκειτο, δηλαδή, για ένα ζήτημα προσωπικού χαρακτήρα: βαναυσότητα, έλλειψη πειθαρχίας, και οι ιδιωτικές του οικονομικές υποθέσεις. Μερικοί σύντροφοι, και ανάμεσά τους ο Βερίκεν, επέμεναν να διαχωρίσουμε αμέσως τη θέση μας από τον Μολινιέ. Εγώ επέμενα στην αναγκαιότητα να προσπαθήσει η οργάνωση να πειθαρχήσει τον Μολινιέ. Αλλά, στα 1934, όταν ο Μολινιέ προσπάθησε να αντικαταστήσει το πρόγραμμα του Κόμματος με «τέσσερα συνθήματα», και έκδoσε μια εφημερίδα πάνω σ’ αυτή τη βάση, εγώ ήμουνα ανάμεσα σε κείνους που πρότειναν την διαγραφή του. Αυτή είναι όλη η ιστορία. Μπορεί κανείς να έχει διαφορετική γνώμη σ’ ό,τι αφορά τη σκοπιμότητα της υπομονής μου σε σχέση με τον Μολινιέ, ωστόσο, δεν με καθοδηγούσε, βέβαια, η φροντίδα για τα προσωπικά συμφέροντα του Μολινιέ, αλλά το συμφέρον της εκπαίδευσης του Κόμματος: τα τμήματά μας έχουν κληρονομήσει λίγο από τo δηλητήριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, με την έννοια ότι πολλοί σύντροφοι έχουν την τάση να κάνουν κατάχρηση σε μέτρα όπως η διαγραφή, το σχίσμα ή οι απειλές για διαγραφές και σχίσματα. Στην περίπτωση του Μολινιέ, όπως και στην περίπτωση μερικών αμερικάνων συντρόφων (Φιλντ, Βάισμπορντ, και μερικών άλλων), υποστήριζα μια πιο υπομονετική στάση. Σε μερικές περιπτώσεις πέτυχα, σε μερικές άλλες απότυχα. Αλλά δεν λυπάμαι καθόλου για την πιο υπομονετική αυτή στάση μου προς μερικά αμφίβολα άτομα στο κίνημά μας. Οπωσδήποτε η «υπεράσπισή» μου σ’ αυτούς, δεν ήταν ποτέ ένα μπλοκ σε βάρος των αρχών. Αν κάποιος πρότεινε, για παράδειγμα, να διαγράψουμε τον σύντροφο Μπάρναμ, θα αντιτιθόμουνα ενεργητικά. Αλλά, ταυτόχρονα βρίσκω ότι είναι αναγκαίο να διεξάγουμε την πιο σκληρή ιδεολογική πάλη ενάντια στις αντιμαρξιστικές του αντιλήψεις.
Αδελφικά δικός σας
ΛΕΟΝ ΤΡΟΤΣΚΙ
Κογιοακάν D.F.
ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΤΖΟΝ ΤΖ. ΡΑΪΤ
13 του Γενάρη 1940
Αγαπητέ σύντροφε Ράιτ,
Συμφωνώ απόλυτα με την εκτίμησή σου για την μπροσούρα του συντρόφου Σάχτμαν[2]. Είναι ο αδύνατος Σάχτμαν, πολλαπλασιασμένος με φραξιονιστικό πάθος. Από τον Σάχτμαν λείπει το μικρό αυτό πράγμα, που λέγεται προλεταριακή σκοπιά. Ζει στο βασίλειο των λογοτεχνικών φαντασμάτων: όταν στέκεται με το πρόσωπο προς το προλεταριάτο και το μαρξισμό, τα φαντάσματά του είναι χρήσιμα γιατί αντιστοιχούν λίγο ή πολύ στην πραγματικότητα. Τώρα γυρίζει τις πλάτες στην προλεταριακή πλειοψηφία του Κόμματος και στο μαρξισμό, και σαν αποτέλεσμα, κάθε λέξη που γράφει, είναι μια φανταστική παρερμηνεία, των γεγονότων και των ιδεών. Είμαι υποχρεωμένος τώρα, να χάσω πάλι μια δυο μέρες, για να υποβάλω το εντελώς παράλογο ντοκουμέντο του σε μια πιο προσεκτική ανάλυση. Ελπίζω να δείξω στα μέλη του Κόμματος, και σ’ αυτό περιλαβαίνω και τα μέλη της πλειοψηφίας και τα μέλη της μειοψηφίας, πως το ντοκουμέντο του Σάχτμαν, είναι, σε κάθε γραμμή του, μια μανιασμένη ρήξη με τον μαρξισμό και τον μπολσεβικισμό.
Αδελφικά δικός σας
ΛΕΟΝ ΤΡΟΤΣΚΙ
ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΤΖΕΪΜΣ Π. ΚΑΝΟΝ
16 του Γενάρη 1940
Αγαπητέ φίλε,
...Τι άθλιο γραφτό το ανοιχτό γράμμα του Σάχτμαν. Το μόνο που αξίζει είναι που με υποχρέωσε να του πω όλη την αλήθεια για την πολιτική του. Η απάντησή μου έχει ήδη υπαγορευτεί, δεν μένει παρά να την χτενίσω. Δυστυχώς δεν θα είναι πιο σύντομη από το γράμμα μου προς τον Μπάρναμ.
Λ.Τ.
ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΟΥΙΛΙΑΜ Φ. ΓΟΥΑΡΝΤ
16 του Γενάρη 1940
Αγαπητέ σύντροφε Γουάρντ,
...Είσαι ένας από τους σχετικά λίγους συντρόφους που ενδιαφέρονται σοβαρά για τα μεθοδολογικά ζητήματα του κινήματός μας. Δεν νομίζεις πως η επέμβασή σου στη συζήτηση από αυτή την άποψη θα ήταν πολύ χρήσιμη;
Οι φίλοι μού γράφουν πως μέσα στο Κόμμα μας, ειδικά μέσα στη νεολαία, το ενδιαφέρον για το διαλεκτικό υλισμό γίνεται όλο και πιο οξύ. Δεν νομίζεις πως οι σύντροφοι που θα μπορούσαν να προσανατολίσουν αυτό το ενδιαφέρον, θα έπρεπε τώρα να δημιουργήσουν κάποιον καθαρά θεωρητικό κύκλο, με σκοπό να προωθηθεί στο Κόμμα η θεωρία του διαλεκτικού υλισμού; Εσύ ο ίδιος, ο σύντροφος Ράιτ, ο σύντροφος Γκέρλαντ (πολύ ενήμερος πάνω στο ζήτημα), θα μπορούσατε ενδεχόμενα να αποτελέσετε τον πρώτο πυρήνα ενός τέτοιου κύκλου –βέβαια, κάτω από τον έλεγχο του τμήματος προπαγάνδας της Εθνικής Επιτροπής. Αυτό, σίγουρα, δεν είναι παρά μια αόριστη πρόταση, που γίνεται από μακριά, και που θα έπρεπε να συζητηθεί με τα υπεύθυνα όργανα του Κόμματος.
Συντροφικά δικός σου
ΛΕΟΝ ΤΡΟΤΣΚΙ
Κογιοακάν D.F.
ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΤΖΟΖΕΦ ΧΑΝΣΕΝ
18 του Γενάρη 1940
Αγαπητέ Τζο,
...Το άρθρο μου ενάντια στον Σάχτμαν έχει ήδη γραφτεί. Πρέπει τώρα, για δυο μέρες, να το χτενίσω και θα προσπαθήσω να χρησιμοποιήσω μερικά από τα αποσπάσματά σου.
Αλλά εδώ θέλω να μιλήσω για ένα άλλο, πιο σπουδαίο ζήτημα. Μερικοί από τους ηγέτες της αντιπολίτευσης ετοιμάζουν ένα σχίσμα. Γι’ αυτό παρουσιάζουν το μέλλον της αντιπολίτευσης σαν το μέλλον μιας καταδιωκόμενης μειοψηφίας. Αυτό είναι πολύ χαρακτηριστικό της νοοτροπίας τους. Νομίζω πως πρέπει να τους απαντήσουμε, και πρέπει να τους απαντήσουμε περίπου έτσι:
«Φοβάστε από τώρα κιόλας τις μελλοντικές μας καταδιώξεις; Σας προτείνουμε αμοιβαίες εγγυήσεις για την μελλοντική μειοψηφία, ανεξάρτητα από το ποιος θα είναι μειοψηφία, εσείς ή εμείς. Αυτές οι εγγυήσεις θα μπορούσαν να διατυπωθούν σε τέσσερα σημεία: 1) Καμιά απαγόρευση των φραξιών. 2) Κανένας περιορισμός στη δραστηριότητα των φραξιών έξω από αυτούς που υπαγορεύονται από την αναγκαιότητα για κοινή δράση. 3) Τα επίσημα έντυπα πρέπει, βέβαια, να αντιπροσωπεύουν τη γραμμή που θα καθοριστεί από το καινούργιο συνέδριο. 4) Η μελλοντική μειοψηφία μπορεί, αν η ίδια το επιθυμεί, να έχει ένα εσωτερικό δελτίο προορισμένο για τα μέλη του Κόμματος, ή ένα συζητητικό δελτίο κοινό με την πλειοψηφία».
Η συνέχιση των συζητητικών δελτίων αμέσως μετά από μια μακριά συζήτηση κι ένα συνέδριο, δεν αποτελεί, βέβαια, κανόνα, αλλά μια, μάλλον θλιβερή, εξαίρεση. Αλλά δεν είμαστε καθόλου γραφειοκράτες. Δεν έχουμε αμετάβλητους κανόνες. Είμαστε διαλεκτικοί και στο οργανωτικό πεδίο επίσης. Αν, μέσα στο Κόμμα έχουμε μια σημαντική μειοψηφία που είναι δυσαρεστημένη από τις αποφάσεις του συνεδρίου, είναι ασύγκριτα προτιμότερο να νομιμοποιήσουμε τη συζήτηση μετά το συνέδριο παρά να έχουμε ένα σχίσμα.
Μπορούμε, αν είναι αναγκαίο, να πάμε ακόμα πιο μακριά, και να τους προτείνουμε την έκδοση, κάτω από την επίβλεψη της νέας Εθνικής Επιτροπής, ειδικών φυλλαδίων συζήτησης, όχι μόνο για τα μέλη του Κόμματος, αλλά και για το κοινό γενικά. Θα πρέπει να πάμε όσο το δυνατό πιο μακριά, προς αυτή την κατεύθυνση, προκειμένου να αφαιρέσουμε τη βάση τουλάχιστον από τα πρόωρα παράπονά τους και να εμποδίσουμε ένα σχίσμα.
Όσο για μένα, πιστεύω πως η παράταση της συζήτησης, αν καθοδηγείται από την καλή θέληση και των δυο πλευρών, δεν μπορεί, στις σημερινές συνθήκες, παρά να εξυπηρετήσει την εκπαίδευση του Κόμματος.
Πιστεύω πως η πλειοψηφία θα έπρεπε να υποβάλει αυτές τις προτάσεις επίσημα και γραφτά στην Εθνική Επιτροπή. Όποια κι αν είναι η απάντηση, το Κόμμα δεν μπορεί παρά να βγει κερδισμένο.
Με τους καλύτερους χαιρετισμούς μου
CORNEL (Λεόν Τρότσκι)
Κογιοακάν D.F.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
———————
[1]. Ο Μολινιέ ήταν μια ηγετική φυσιογνωμία στο γαλικό τροτσκιστικό κίνημα. Διαγράφτηκε από το κίνημα για σοβαρές παραβιάσεις της πειθαρχείας. –Εκδ.
[2]. Η μπροσούρα που αναφέρεται είναι «Η Κρίση μέσα στο Αμερικάνικο Κόμμα –Ένα Ανοιχτό Γράμμα στο Σύντροφο Λεόν Τρότσκι», που δημοσιεύτηκε στον τόμο 2, Νο 7, του «Εσωτερικού Δελτίου», με ημερομηνία 1η Γενάρη 1940. –Εκδ.