ΣΤΗΝ ΥΠΕΡΑΣΠΙΣΗ
ΤΟΥ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ
ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΜΑΡΤΙΝ ΑΜΠΕΡΝ
29 του Γενάρη 1940
Αγαπητέ σύντροφε Άμπερν,
Πληροφορήθηκα από τον σύντροφο Κάνον τη φράση που σας αποδίδεται, «Αυτό σημαίνει σχίσμα». Ο σύντροφος Κάνον μου έγραψε στις 28 του Δεκέμβρη 1939:
«Το κείμενό σου έχει ήδη μοιραστεί πλατιά μέσα στο Κόμμα. Μέχρι τώρα δεν άκουσα παρά δυο συγκεκριμένα σχόλια από τους ηγέτες της μειοψηφίας. Ο Άμπερν, αφού διάβασε τον τίτλο και τις πρώτες παράγραφες, παρατήρησε στον Γκόλντμαν, «Αυτό σημαίνει σχίσμα».
Θεωρώ τον Κάνον σαν ένα σύντροφο άξιο εμπιστοσύνης, και δεν είχα τον παραμικρό λόγο να αμφισβητήσω την ειλικρίνεια των λόγων του.
Λες πως αυτό το ραπόρτο «είναι ένα ψέμα». Ξέρω, από τη μακρόχρονη εμπειρία μου, πως σε περίοδες οξείας πάλης, οι παρεξηγήσεις τέτοιου είδους γίνονται συχνά χωρίς κακή πρόθεση και από τη μια μεριά και από την άλλη.
Με ρωτάς αν έκανα την παραμικρή προσπάθεια να ελέγξω την ειλικρίνεια αυτού του ραπόρτου. Καθόλου. Αν το είχα αναφέρει στην ιδιωτική μου αλληλογραφία σαν ένα γεγονός που μου είναι γνωστό, αυτό δεν θα ήταν έντιμο. Αλλά το δημοσίευμα με την παρατήρηση, «Μου αναφέρθηκε», και, έτσι, σου έδoσα την πλήρη δυνατότητα να το επιβεβαιώσεις ή να το διαψεύσεις. Πιστεύω πως αυτός είναι ο καλύτερος έλεγχος σε μια συζήτηση μέσα στο Κόμμα.
Λες στην αρχή του γράμματός σου: «Στο παρελθόν, δεν έλαβα υπόψη μου, έναν ορισμένο αριθμό ψεύτικων δηλώσεων, αλλά, παρατηρώ ανάμεσα στα άλλα πράγματα, στο ανοιχτό σου γράμμα...». κλπ. Τί σημαίνει εδώ η φράση «έναν ορισμένο αριθμό ψεύτικων δηλώσεων»; Τίνος; Τί σημαίνει η έκφραση «ανάμεσα στα άλλα πράγματα»; Τί είδους πράγματα; Δεν νομίζεις πως οι εκφράσεις σου μπορούν να ερμηνευτούν από ορισμένους άπειρους συντρόφους, σαν αόριστοι υπαινιγμοί. Αν, μέσα στο άρθρο μου, υπάρχει «ένας ορισμένος αριθμός ψεύτικων δηλώσεων» και «άλλα πράγματα», θα ήταν προτιμότερο να τα απαριθμήσεις με ακρίβεια. Αν οι ψεύτικες δηλώσεις δεν είναι δικές μου, δεν καταλαβαίνω γιατί τις αναφέρεις στο γράμμα που μου γράφεις. Δυσκολεύομαι επίσης να καταλάβω πως μπορεί κανείς «να μην λάβει υπόψη του» έναν ορισμένο αριθμό ψεύτικων δηλώσεων, αν έχουν μια οποιαδήποτε πολιτική σπουδαιότητα. Αυτό θα μπορούσε να ερμηνευτεί σαν μια έλλειψη προσοχής προς το Κόμμα.
Όπως και νά ’χει, παρατηρώ με ικανοποίηση πως διαψεύδεις κατηγορηματικά τη φράση «αυτό σημαίνει σχίσμα». Ερμηνεύω τον έντονο τόνο του γράμματός σου με την έννοια ότι η άρνησή σου δεν είναι μια τυπική άρνηση, δηλαδή ότι αρνιέσαι όχι μονάχα τη φράση, αλλά και ότι θεωρείς, όπως θεωρώ κι εγώ, την ίδια την ιδέα του σχίσματος σαν μια αξιοκαταφρόνητη προδοσία της Τέταρτης Διεθνούς.
Αδελφικά δικός σας
ΛΕΟΝ ΤΡΟΤΣΚΙ
Κογιοακάν D.F.
Αντίγραφο για τον Κάνον
ΔΥΟ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΑΛΜΠΕΡΤ ΓΚΟΛΝΤΜΑΝ
10 του Φλεβάρη 1940
Αγαπητέ σύντροφε Γκόλντμαν,
Είμαι απόλυτα σύμφωνος με το γράμμα σου της 5 του Φλεβάρη. Αν δημοσίευσα την παρατήρηση του Άμπερν πάνω στο σχίσμα, το έκανα με σκοπό να προκαλέσω τον σύντροφο Άμπερν και τους άλλους ηγέτες της αντιπολίτευσης να πάρουν μια ξεκάθαρη και χωρίς διφορούμενη θέση –όχι για τις δήθεν κρυμμένες προθέσεις των ηγετών της πλειοψηφίας σ’ αυτό το ζήτημα αλλά για τις δικές τους.
Άκουσα ήδη τον αφορισμό για τους «πολίτες δεύτερης κατηγορίας». Θα ήθελα να ρωτήσω τους ηγέτες της αντιπολίτευσης: όταν αποκαλούν την αντίπαλη ομάδα «κλίκα του Κάνον» ή «συντηρητικούς γραφειοκράτες» και τα λοιπά, επιθυμούν να τους κάνουν πολίτες δεύτερης κατηγορίας; Το μόνο που μπορώ να προσθέσω είναι πως η υπερβολική ευαισθησία, είναι ένα από τα πιο χτυπητά χαρακτηριστικά κάθε μικροαστικής φράξιας. Δεν ξέρω αν ο Σάχτμαν, για παράδειγμα, επιθυμεί, με το «Ανοιχτό Γράμμα» του, να με κάνει πολίτη δεύτερης κατηγορίας. Ενδιαφέρομαι για τις ιδέες του, κι όχι για τις ψυχαναλυτικές του εικασίες.
Έχω κάπως την εντύπωση, πως οι ηγέτες της αντιπολίτευσης, εκνευρισμένοι από μια σειρά λάθη, σπρώχνουν ο ένας τον άλλο σε μια υστερική διάθεση και, στη συνέχεια, για να δικαιολογήσουν στα ίδια τους τα μάτια τη φραξιονιστική τους υστερία, αποδίδουν στους αντιπάλους τους τα πιο σκοτεινά και τα πιο απίστευτα σχέδια. Όταν λένε πως η αλληλογραφία μου με τον Κάνον ήταν ένα καμουφλάζ, το μόνο που μπορώ να κάνω είναι να σηκώσω τους ώμους.
Η καλύτερη θεραπεία για την μικροαστική υστερία, είναι η μαρξιστική αντικειμενικότητα. Θα συνεχίσουμε να συζητάμε για τη διαλεκτική, για τη μαρξιστική κοινωνιολογία, για την ταξική φύση του σοβιετικού κράτους, για τον χαρακτήρα του πολέμου, όχι με την παράλογη και εγκληματική πρόθεση να προκαλέσουμε ένα σχίσμα, αλλά με τον πολύ πιο λογικό στόχο να πείσουμε ένα σημαντικό τμήμα του Κόμματος, και να το βοηθήσουμε να περάσει από μια μικροαστική σε μια προλεταριακή θέση.
Με τους θερμότερους συντροφικούς χαιρετισμούς
ΛΕΟΝ ΤΡΟΤΣΚΙ
19 του Φλεβάρη 1940
Αγαπητέ σύντροφε Γκόλντμαν,
Ένα συνέδριο της μειοψηφίας δεν είναι παρά μια φραξιονιστική συγκέντρωση σε εθνική κλίμακα[1].
Είναι γι’ αυτό που από μόνο του δεν σημαίνει μια αλλαγή πάνω σε αρχές, στην κατάσταση. Δεν είναι παρά ένα νέο βήμα πάνω στον ίδιο δρόμο, ένα κακό βήμα στο δρόμο του σχίσματος, αλλά όχι αναγκαστικά το ίδιο το σχίσμα. Είναι πιθανό, και ακόμα σίγουρο, πως υπάρχουν δυο ή τρεις τάσεις μέσα στην αντιπολίτευση σε σχέση με το ζήτημα της διάσπασης, κι ο σκοπός αυτού του συνεδρίου είναι να τις ενώσει. Πάνω σε ποιά βάση; Είναι πιθανό, μερικοί ηγέτες, στην απόγνωσή τους, να μη βλέπουν άλλη λύση πέρα από ένα σχίσμα.
Μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες, μια σθεναρή επέμβαση υπέρ της ενότητας, απομέρους της πλειοψηφίας, θα μπορούσε ενδεχόμενα να κάνει πιο δύσκολη τη δουλειά εκείνων που θέλουν συνειδητά να σπάσουν. Δεν θα μπορούσε η φράξιά σας, ή ίσως ακόμα καλύτερα, η επίσημη πλειοψηφία της Εθνικής Επιτροπής ή το Πολιτικό Γραφείο, να απευθύνει στο συνέδριο του Κλίβελαντ ένα μήνυμα που να μην ασχολείται παρά με ένα μόνο ζήτημα –την ενότητα του Κόμματος; Σ’ ένα τέτοιο γράμμα, εγώ δεν θα έβαζα το ζήτημα του χαρακτήρα της Σοβιετικής Ένωσης ή του μικτού πολέμου, διαφορετικά θα μπορούσε να νομίσει κανείς πως η εγκατάλειψη των θέσεών τους πάνω σε αυτά τα ζητήματα θεωρείται σαν μια προϋπόθεση για να μείνουν μέσα στο Κόμμα. Δεν είναι καθόλου έτσι. Τους δέχεστε όπως είναι, αν είναι πραγματικά αφοσιωμένοι στο Κόμμα και στην Τέταρτη Διεθνή και είναι έτοιμοι να δεχτούν την πειθαρχία στην πράξη.
Με τους καλύτερους χαιρετισμούς
ΛΕΟΝ ΤΡΟΤΣΚΙ
ΕΠΙΣΤΡΕΨΤΕ ΣΤΟ ΚΟΜΜΑ!
21 του Φλεβάρη 1940
Αγαπητοί σύντροφοι,
Οι ηγέτες της Μειοψηφίας δεν απάντησαν μέχρι τώρα σε κανένα από τα πολιτικά ή θεωρητικά μας επιχειρήματα. Η ασυνέπεια των δικών τους επιχειρημάτων, ξεσκεπάστηκε στα γραφτά της Πλειοψηφίας. Τώρα οι ηγέτες της αντιπολίτευσης φαίνεται να έχουν περάσει στο στάδιο του ανταρτοπολέμου: αυτή είναι η μοίρα πολλών νικημένων στρατών. Ο σύντροφος Α. Γκόλντμαν, χαρακτήρισε σωστά τη νέα μέθοδο της αντιπολίτευσης στην εγκύκλιο-γράμμα του της 12 του Φλεβάρη. Ένα από τα πιο περίεργα δείγματα αυτής της νέας πολεμικής τακτικής, είναι η επίθεση, πιο πολύ γενναία παρά συνετή, του συντρόφου Μακ-Ντόναλντ σε σχέση με το άρθρο μου στο «Λίμπερτι». Δεν βρήκε, βλέπετε, σ’ αυτό το άρθρο, μια ανάλυση του αντιφατικού χαρακτήρα του σοβιετικού κράτους και του «προοδευτικού ρόλου» του Κόκκινου Στρατού. Με την ίδια λογική που δείχνει όταν εκδίδει το «Παρτιζάν Ριβιού» όπως και όταν αναλύει την εξέγερση της Κρονστάνδης, ανακαλύπτει πως, «στην πραγματικότητα», είμαι υποστηρικτής της μειοψηφίας, ένας Σαχτμανικός, ή ένας Μακντοναλντικός, τουλάχιστον όταν μιλάω για τον αστικό Τύπο και ότι, οι αντίθετες δηλώσεις μου, οι συνθηκολόγες προς το σταλινισμό, γίνονται μόνο στα εσωτερικά δελτία με τον σκοπό να βοηθήσω τον Κάνον. Αν εκφράζαμε την ανακάλυψη του Μακ-Ντόναλντ με έναν πιο εκλεπτυσμένο τρόπο, τότε θα ήταν έτσι: όταν ο Τρότσκι επιθυμεί να προσαρμοστεί στην αστική κοινή γνώμη, να γίνει ευχάριστος στους αναγνώστες του «Λίμπερτι», γράφει σαν τον Σάχτμαν, και σχεδόν σαν τον Μακ-Ντόναλντ, αλλά, όταν απευθύνεται στο Κόμμα, γίνεται τρομερά αντι-μειοψηφικός. Το «Παρτιζάν Ριβιού» ενδιαφέρεται πολύ για την ψυχανάλυση και θα μου επιτραπεί να πω πως ο εκδότης αυτού του περιοδικού, αν αυτοαναλυθεί λιγάκι, θα αναγνωρίσει πως ξεσκέπασε το υποσυνείδητό του.
Κανείς δεν ζητάει από την Μειοψηφία να αναλύει σε κάθε άρθρο της ή σε κάθε ομιλία, την αντιφατική φύση του σοβιετικού κράτους και τον αντιφατικό ρόλο του Κόκκινου Στρατού. Αυτό που ζητάμε, είναι να κατανοήσουν αυτή τη φύση και αυτό το ρόλο, και να εφαρμόζουν αυτή την κατανόηση σε κάθε ευκαιρία. Το άρθρο μου ήταν αφιερωμένο στην πολιτική του Στάλιν, κι όχι στη φύση του σοβιετικού κράτους. Στον μεξικάνικο αστικό Τύπο, δημοσιεύτηκε μια ανώνυμη δήλωση, που ισχυριζόταν «από πηγές κοντά στον Τρότσκι», ότι δέχομαι τη διεθνή πολιτική του Στάλιν και ότι προσπαθώ να ξανασυμφιλιωθώ μαζί του. Δεν ξέρω αν παρόμοιες δηλώσεις εμφανίστηκαν επίσης και στον Τύπο των Ενωμένων Πολιτειών. Είναι ξεκάθαρο πως ο μεξικάνικος Τύπος αναπαράγαγε με το δικό του τρόπο την τρομερά βαριά κατηγορία των Μακ-Ντόναλντ και Σία για συνθηκολόγησή μου με τον σταλινισμό. Με τον σκοπό να αποτρέψω μια τέτια κακή χρήση της εσωτερικής συζήτησης από τον παγκόσμιο αστικό Τύπο, αφιέρωσα το άρθρο μου στο «Λίμπερτι», στο ξεσκέπασμα του ρόλου του Στάλιν στη διεθνή πολιτική και, σε καμιά περίπτωση, στην κοινωνιολογική ανάλυση της φύσης του σοβιετικού κράτους. Έγραψα αυτό που μου φαινόταν το πιο επείγον για την ώρα. Η πολιτική δεν συνίσταται στο να λέει κανείς σε κάθε ευκαιρία όλα όσα ξέρει, αλλά να λέει στη δοσμένη στιγμή ακριβώς ό,τι είναι αναγκαίο. Είναι δυνατό, έτσι, τα λόγια μου να έχουν συμπέσει με μερικές θέσεις της αντιπολίτευσης, αλλά σίγουρα οι ανάλογες θέσεις της αντιπολίτευσης, δεν ήταν παρά μια επανάληψη ιδεών που εμείς εκφράσαμε χίλιες φορές πριν ο Μακ-Ντόναλντ εμφανιστεί στον ορίζοντά μας.
Αλλά θα περάσουμε σε σοβαρότερα πράγματα. Το γράμμα που μου έστειλε ο σύντροφος Άμπερν είναι μια απόλυτα ξεκάθαρη δήλωση της επιθυμίας του για σχίσμα. Η δικαιολογία που δίνει είναι αξιοθρήνητη και ταυτόχρονα σκανδαλώδης: είναι οι δυο πιο ήπιες λέξεις που μπορώ να βρω. Αν η «κλίκα του Κάνον» είχε την πλειοψηφία στο συνέδριο, αυτό θα μετάτρεπε, βλέπετε, τον Άμπερν και τους συμμάχους του σε πολίτες «δεύτερης κατηγορίας». Γι’ αυτό και κείνος, ο Άμπερν, προτιμάει να έχει το δικό του κράτους όπου θα είναι, σαν τον Βάισμπορντ, τον Φιλντ και τον Έλερ, ο πρώτος ανάμεσα στους πολίτες πρώτης κατηγορίας. Ποιός μπορεί να αποφασίζει για τη θέση των διαφόρων «πολιτών» μέσα στο Κόμμα; Το ίδιο το Κόμμα. Πώς μπορεί το Κόμμα να φτάσει σε μια απόφαση; Μέσα από μια ελεύθερη συζήτηση. Ποιός πήρε την πρωτοβουλία σ’ αυτή τη συζήτηση; Ο Άμπερν και οι συνεταίροι του. Είχαν ποτέ ή έχουν περιορισμούς στη χρήση της πένας τους ή της γλώσσας τους; Καθόλου. Δεν κατόρθωσαν φαίνεται σύμφωνα με το γράμμα του Άμπερν, να πείσουν το Κόμμα. Κι ακόμα χειρότερα, έχασαν κάπως το κύρος τους στα μάτια του Κόμματος και της Διεθνούς. Αυτό είναι πολύ λυπηρό, γιατί είναι πολύτιμα άτομα. Θα μπορούσαν τώρα να επανεγκαθιδρύσουν το κύρος τους, μόνο μέσα από μια αδιάκοπη και σοβαρή δουλειά στο Κόμμα. Αυτό απαιτεί χρόνο, υπομονή και σταθερότητα. Αλλά φαίνεται πως ο Άμπερν έχασε κάθε ελπίδα να πείσει το βασισμένο πάνω στις αρχές της Τέταρτης Διεθνούς, Κόμμα. Η τάση προς το σχίσμα είναι ένα είδος λιποταξίας. Γι’ αυτό και είναι τόσο αξιοθρήνητη.
Αλλά είναι επίσης σκανδαλώδης! Ο βασικός τόνος είναι η περιφρόνηση των μικροαστικών στοιχείων προς την προλεταριακή πλειοψηφία: Είμαστε τόσο εξαιρετικοί συγγραφείς, ρήτορες και οργανωτές, κι αυτοί, οι ακαλλιέργητοι άνθρωποι, είναι ανίκανοι να μας εκτιμήσουν σύμφωνα με την πραγματική μας αξία. Καλύτερα να χτίσουμε τη δικιά μας ένωση των ευγενών ψυχών.
Επιμείναμε με όλη μας τη δύναμη, να παραμείνουμε μια τάση ή μια φράξια μέσα στην Τρίτη Διεθνή. Μας καταδίωξαν, μας στέρησαν κάθε μέσο νόμιμης έκφρασης, εφεύρανε τις χειρότερες συκοφαντίες, στην ΕΣΣΔ συλλάβανε και εκτελέσανε τους συντρόφους μας –παρ’ όλα αυτά, δεν θέλαμε να χωριστούμε από τους εργάτες. Θεωρήσαμε τους εαυτούς μας σαν μια φράξια εξαντλώντας και την τελευταία δυνατότητα. Κι αυτό, ενάντια στη διεφθαρμένη ολοκληρωτική γραφειοκρατία της Τρίτης Διεθνούς. Η Τέταρτη Διεθνής είναι η μόνο έντιμη επαναστατική οργάνωση στον κόσμο. Δεν έχουμε επαγγελματική γραφειοκρατία. Ο «μηχανισμός» μας δεν διαθέτει κανένα μέσο καταναγκασμού. Κάθε απόφαση παίρνεται, και κάθε σύντροφος εκτιμάται, μέσα από τις μέθοδες τής πιο πλέριας κομματικής δημοκρατίας. Αν η πλειοψηφία του Κόμματος σφάλλει, η μειοψηφία μπορεί, σιγά σιγά, να την εκπαιδεύσει. Αν όχι πριν το επόμενο συνέδριο, τότε μετά. Η μειοψηφία μπορεί να στρατολογήσει νέα μέλη στο Κόμμα και να μετατραπεί σε πλειοψηφία. Δεν χρειάζεται γι’ αυτό παρά να έχει λίγη εμπιστοσύνη στους εργάτες και κάποια ελπίδα πως οι εργάτες μπορούν να αποκτήσουν εμπιστοσύνη στους ηγέτες της αντιπολίτευσης. Αλλά αυτοί οι ηγέτες δημιούργησαν μέσα στο δικό τους περιβάλλον, μια ατμόσφαιρα υστερικής ανυπομονησίας. Προσαρμόζονται στην αστική κοινή γνώμη, αλλά δεν επιθυμούν να προσαρμοστούν στο ρυθμό ανάπτυξης της Τέταρτης Διεθνούς. Η ανυπομονησία τους έχει ταξικό χαρακτήρα, είναι η αντεστραμμένη όψη της περιφρόνησης των μικροαστών διανοούμενων προς τους εργάτες. Να γιατί η τάση για σχίσμα που έκφρασε ο Άμπερν είναι τόσο σκανδαλώδης!
Ο σύντροφος Άμπερν, στην εκτίμησή του, όπως και στις προοπτικές του, κινείται από το μίσος. Και το προσωπικό μίσος είναι ένα απαίσιο συναίσθημα στην πολιτική. Είμαι σίγουρος πως η στάση του Άμπερν και οι σκοποί του για σχίσμα, δεν μπορούν παρά να απωθήσουν κάθε υγιές μέλος της αντιπολίτευσης. Επιστρέψτε στο Κόμμα, σύντροφοι! Ο δρόμος του Άμπερν είναι αδιέξοδος. Δεν υπάρχει άλλος δρόμος εκτός από το δρόμο της Τέταρτης Διεθνούς.
ΛΕΟΝ ΤΡΟΤΣΚΙ
Κογιοακάν, D.F.
«ΕΠΙΣΤΗΜΗ ΚΑΙ ΣΤΥΛ»
23 του Φλεβάρη 1940
Αγαπητοί σύντροφοι,
Έλαβα το «Επιστήμη και Στυλ» του Μπάρναμ. Το απόστημα είναι ανοιχτό κι αυτό είναι ένα σπουδαίο πολιτικό πλεονέκτημα. Η θεωρητική καθυστέρηση της αμερικάνικης «ριζοσπαστικής» γνώμης εκφράζεται από το γεγονός ότι ο Μπάρναμ επαναλαμβάνει απλά –με μερικές «σύγχρονες» μορφές– αυτό που ο Στρούβε έγραψε στη Ρωσία εδώ και 40 χρόνια, και σ’ ένα πιο μεγάλο βαθμό, αυτό που ο Ντίριγκ προσπάθησε να διδάξει στη γερμανική Σοσιαλδημοκρατία εδώ και τρία τέταρτα του αιώνα. Να τι συμβαίνει μ’ αυτό που αφορά την «επιστήμη». Όσο για το «στυλ», ειλικρινά προτιμώ τον Ίστμαν.
Το ντοκουμέντο αυτό δεν έχει καθόλου θεωρητικό χαρακτήρα: η χιλιοστή πρώτη προφεσόρικη αναίρεση της διαλεκτικής, δεν αξίζει τίποτε περισσότερο απ’ ό,τι όλες οι προηγούμενες. Αλλά, από πολιτική άποψη, η σπουδαιότητα του ντοκουμέντου είναι αναμφισβήτητη. Δείχνει πως ο θεωρητικός εμπνευστής της αντιπολίτευσης, δεν είναι καθόλου πλησιέστερα στον επιστημονικό σοσιαλισμό απ’ ό,τι ήταν ο Μιστ, ο παλιός συνεταίρος του Άμπερν. Ο Σάχτμαν μας θυμίζει τη φιλοσοφία του Μπογκντάνοφ. Αλλά είναι απόλυτα αδύνατο να φανταστεί κανείς την υπογραφή του Μπογκντάνοφ κάτω από ένα τέτοιο ντοκουμέντο, ακόμα κι ύστερα από το οριστικό σπάσιμο του με τον μπολσεβικισμό. Πιστεύω πως το Κόμμα θα έπρεπε να ρωτήσει τους συντρόφους Άμπερν και Σάχτμαν, αυτό που εγώ τους ρωτάω τώρα: Τι σκέπτεστε για την «επιστήμη» του Μπάρναμ; Τι σκέπτεστε για το «στυλ» του Μπάρναμ; Το ζήτημα της Φιλανδίας είναι σπουδαίο, αλλά δεν πρόκειται, στο κάτω κάτω, παρά για ένα επεισόδιο, και η αλλαγή της παγκόσμιας κατάστασης μπορεί αποκαλύπτοντας τους γνήσιους παράγοντες που καθορίζουν τα γεγονότα, να εξαφανίσει μονομιάς τις διαφωνίες πάνω σ’ αυτό το συγκεκριμένο ζήτημα. Αλλά οι σύντροφοι Άμπερν και Σάχτμαν μπορούν τώρα, μετά την εμφάνιση του «Επιστήμη και Στυλ», να συνεχίσουν να έχουν και την ελάχιστη ευθύνη, όχι για το φτωχό ντοκουμέντο σαν τέτοιο, αλλά για ολόκληρη την αντίληψη του Μπάρναμ πάνω στην επιστήμη, τον μαρξισμό, την πολιτική και την «ηθική»; Εκείνοι από τους μειοψηφούντες μας, που προετοιμάστηκαν για ένα σχίσμα, θα πρέπει να σκεφθούν ότι θα είναι συνδεμένοι, όχι για μια βδομάδα, όχι όσο διαρκεί ο σοβιετοφιλανδικός πόλεμος, αλλά για χρόνια μ’ έναν «ηγέτη» που το σύνολο των αντιλήψεών του δεν έχει τίποτε το κοινό με την προλεταριακή επανάσταση.
Το απόστημα είναι ανοιχτό. Ο Άμπερν και ο Σάχτμαν δεν μπορούν να επαναλαμβάνουν πως επιθυμούν να συζητήσουν λιγάκι για τη Φιλανδία και τον Κάνον. Δεν μπορούν πια να παίζουν την τυφλόμυγα με τον μαρξισμό και την Τέταρτη Διεθνή. Θα πρέπει το Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα να παραμείνει στις παραδόσεις του Μαρξ, του Έγκελς, του Φραντς Μέριγκ, του Λένιν και της Ρόζας Λούξεμπουργκ –παραδόσεις που ο Μπάρναμ χαρακτηρίζει «αντιδραστικές»– ή θα πρέπει να δεχτεί τις αντιλήψεις του Μπάρναμ, που δεν είναι παρά μια καθυστερημένη αναπαραγωγή του προμαρξιστικού μικροαστικού σοσιαλισμού;
Ξέρουμε πάρα πολύ καλά τι σήμαινε πολιτικά ένας τέτοιος ρεβιζιονισμός στο παρελθόν. Σήμερα, στην εποχή της θανάσιμης αγωνίας της καπιταλιστικής κοινωνίας, οι πολιτικές συνέπειες του μπαρναμισμού θα ήταν ασύγκριτα πιο άμεσες και πιο αντεπαναστατικές. Σύντροφοι Άμπερν και Σάχτμαν, έχετε το λόγο!
ΛΕΟΝ ΤΡΟΤΣΚΙ
Κογιοακάν, D.F.
ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΤΖΕΪΜΣ Π. ΚΑΝΟΝ
27 του Φλεβάρη 1940
Αγαπητέ φίλε,
Απαντώ στο γράμμα σου της 20 του Φλεβάρη. Υποθέτω πως τώρα έχει τελειώσει η συνδιάσκεψη της Μειοψηφίας και πιστεύω πως στο συγκεκριμένο ζήτημα τακτικής που αναλύεις, στο γράμμα σου, οι άμεσες ενέργειές σου θα εξαρτηθούν τουλάχιστον κατά 51% από τα αποτελέσματα αυτής της συνδιάσκεψης.
Έχετε πειστεί πως η Μειοψηφία σαν σύνολο, προετοιμάζεται για ένα σχίσμα και πως δεν μπορείτε να κερδίσετε κανέναν άλλο με το μέρος σας. Δέχομαι αυτό το συμπέρασμα. Αλλά γι’ αυτό ήταν πιο αναγκαίο να είχατε κάνει πριν από την συνδιάσκεψη του Κλίβελαντ μια ενεργητική χειρονομία ειρήνης, για να αλλάξετε ριζικά τη γραμμή σας μετά από την αρνητική τους απάντηση. Εκτιμώ απόλυτα τις σκέψεις σας για την αναγκαιότητα να εκδόσετε ένα τεύχος της «Νέας Διεθνούς» όπου να προετοιμάζετε την κοινή γνώμη για ένα σχίσμα. Αλλά η συνδιάσκεψη της Μειοψηφίας έγινε στις 24 και 25 του Φλεβάρη και το Συνέδριο του Κόμματος δεν θα γίνει πριν από τις αρχές του Απρίλη. Έχετε στη διάθεσή σας αρκετό καιρό να προτείνετε ειρήνη, να καταγγείλετε την άρνηση της Μειοψηφίας, και να εκδόσετε το τεύχος της «Νέας Διεθνούς». Πρέπει να κάνουμε το παν για να πείσουμε επίσης και τα άλλα τμήματα[2] ότι η Πλειοψηφία εξάντλησε όλες τις δυνατότητες για ενότητα. Γι’ αυτό εμείς οι τρεις κάναμε ήδη αυτή την πρόταση στη Διεθνή Εκτελεστική Επιτροπή: είναι επίσης αναγκαίο να δοκιμάσουμε κάθε μέλος του όχι ασήμαντου αυτού σώματος.
Καταλαβαίνω καλά την ανυπομονησία πολλών συντρόφων της Πλειοψηφίας (υποθέτω πως αυτή η ανυπομονησία δεν είναι καθόλου άσχετη με μια θεωρητική αδιαφορία) αλλά θα έπρεπε να τους θυμίσει κανείς πως τα γεγονότα μέσα στο Σοσιαλιστικό Εργατικό Κόμμα έχουν τώρα μια μεγάλη και διεθνή σπουδαιότητα και ότι δεν πρέπει να ενεργείτε μονάχα στη βάση των υποκειμενικών σας εκτιμήσεων, όσο σωστές και αν είναι αυτές, αλλά πάνω στη βάση των αντικειμενικών γεγονότων που ο καθένας μπορεί να εξετάσει.
W. RORK (Λεόν Τρότσκι)
Κογιοακάν, D.F.
ΓΡΑΜΜΑ ΣΤΟΝ ΤΖΟΖΕΦ ΧΑΝΣΕΝ
29 του Φλεβάρη 1940
Αγαπητέ μου Τζο,
Αν ο Σάχτμαν ισχυρίζεται πως το γράμμα απ’ όπου παράθεσα αποσπάσματα αναφερόμενος στην Ισπανία δεν έχει υπογραφεί μονάχα από κείνον, αλλά κι από τον Κάνον και τον Κάρτερ, κάνει ένα πολύ μεγάλο λάθος. Είναι ολοφάνερο, βέβαια, πως δεν θα έκρυβα τις άλλες υπογραφές, αλλά δεν υπήρχαν. Όπως θα δείτε από τις φωτογραφίες, το γράμμα υπογράφεται μονάχα από τον Μαξ Σάχτμαν.
Στο άρθρο μου, παραδέχτηκα πως σε διάφορα ζητήματα, οι σύντροφοι της Πλειοψηφίας πιθανόν να έκαναν λάθη σαν και αυτά του Σάχτμαν, αλλά ποτέ δεν τα έκαναν ένα σύστημα, πότε δεν τα μετάτρεψαν σε φραξιονιστική πλατφόρμα. Και αυτό είναι όλο το ζήτημα.
Ο Άμπερν και ο Μπάρναμ εξοργίζονται που αναφέρω τις προφορικές δηλώσεις τους χωρίς προηγούμενα να τις έχω «επαληθεύσει». Εννοούν προφανώς πως αντί να δημοσιεύσω αυτές τις δηλώσεις που τους αποδίδονται, δίνοντάς τους έτσι τη δυνατότητα να τις επιβεβαιώσουν ή να τις αρνηθούν, θα έπρεπε να στείλω από εδώ μια επιτροπή έρευνας με 5 ή 7 αμερόληπτα πρόσωπα και κανένα-δυο στενογράφους. Και γιατί αυτή η τρομερή ηθική φασαρία; Ο Μπάρναμ έχει επανειλημμένα ταυτίσει τη διαλεκτική με τη θρησκεία. Ναι, αυτό είναι γεγονός. Αλλά στη συγκεκριμένη αυτή περίπτωση, δεν πρόφερε τη φράση που αναφέρω (έτσι όπως μου μεταφέρθηκε). Τι φρίκη! Τι μπολσεβίκικος κυνισμός!, κλπ.
Το ίδιο και με τον Άμπερν[3]. Στο γράμμα που μου έστειλε δείχνει ξεκάθαρα πως προετοιμάζεται για ένα σχίσμα. Αλλά ποτέ του, βλέπεις, δεν είπε στον Γκόλντμαν τη φράση για το σχίσμα. Αυτό είναι μια διαβολή! Μια ανέντιμη εφεύρεση! Μια συκοφαντία!, κλπ.
Απ’ όσο θυμάμαι, το άρθρο μου για την ηθική αρχίζει με μια παρατήρηση, για τις ηθικές ανησυχίες της αποπροσανατολισμένης μικροαστικής τάξης. Τώρα έχουμε μια νέα εμφάνιση του ίδιου φαινόμενου μέσα στο ίδιο μας το Κόμμα.
Οι νέοι ηθικολόγοι, άκουσα, αναφέρονται στο τρομερό μου έγκλημα σ’ αυτό που αφορά τον Ίστμαν και τη Διαθήκη του Λένιν[4]. Τι άθλιοι υποκριτές! Ο Ίστμαν έκδωσε το ντοκουμέντο με δική του πρωτοβουλία, τη στιγμή που η φράξια μας είχε αποφασίσει να διακόψει κάθε δημόσια δραστηριότητα, για να αποφύγει ένα πρόωρο σχίσμα. Μην ξεχνάτε πως όλα αυτά συνέβηκαν πριν την περίφημη Αγγλορωσική Συνδικαλιστική Επιτροπή, πριν την Κινέζικη Επανάσταση, και ακόμα πριν από την εμφάνιση της αντιπολίτευσης του Ζινόβιεφ. Ήμασταν υποχρεωμένοι να ελιχθούμε για να κερδίσουμε χρόνο. Αντίθετα, η τρόικα επιθυμούσε να χρησιμοποιήσει την έκδοση του Ίστμαν, για να προκαλέσει ένα είδος αντιπολιτευτικής έκτρωσης. Παρουσίασαν ένα τελεσίγραφο: Ή θα υπόγραφα τη δήλωση που γράφτηκε από την Τρόικα στο όνομά μου, ή θα άνοιγαν αμέσως την πάλη πάνω σ’ αυτό το ζήτημα. Το κέντρο της αντιπολίτευσης αποφάσισε ομόφωνα ότι αυτό το ζήτημα αυτή τη στιγμή, είναι εντελώς δυσμενές, ότι έπρεπε να αποδεχτώ το τελεσίγραφο και να βάλω το όνομά μου κάτω από την γραμμένη από το Πολιτικό Γραφείο δήλωση. Η μετατροπή αυτής της πολιτικής αναγκαιότητας σε ένα αφηρημένο ηθικό ζήτημα, είναι δυνατή μονάχα για μικροαστούς αγύρτες, που είναι πάντα έτοιμοι να δηλώσουν: «Pereal mundus, fiat justicia» (Ας χαθεί ο κόσμος, ζήτω η δικαιοσύνη!), αλλά που κρατούν πολύ πιο επιεική βιβλία για τις δικές τους καθημερινές δουλειές. Κι αυτοί οι άνθρωποι φαντάζονται πως είναι επαναστάτες! Σε σύγκριση μ’ αυτούς, οι δικοί μας, οι παλιοί μενσεβίκοι, ήταν πραγματικοί ήρωες.
W. RORK (Λεόν Τρότσκι)
Κογιοακάν D.F.
ΤΡΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΣΤΟΝ ΦΑΡΕΛ ΝΤΟΜΠΣ
4 του Μάρτη 1940
Αγαπητέ σύντροφε Ντομπς,
Μου είναι, βέβαια, δύσκολο να παρακολουθώ από δω την πυρετώδη πολιτική εξέλιξη της αντιπολίτευσης. Αλλά συμφωνώ πως δίνουν όλο και πιο πολύ την εντύπωση των ανθρώπων που βιάζονται να ανατινάξουν όλα τα γεφύρια πίσω τους. Το άρθρο του Μπάρναμ «Επιστήμη και Στυλ», καθεαυτό, δεν έχει τίποτε το αναπάντεχο. Αλλά η ηρεμία με την οποία ο Σάχτμαν, ο Άμπερν και οι άλλοι δέχτηκαν το άρθρο αυτό είναι το πιο απογοητευτικό σύμπτωμα, όχι μόνο από θεωρητική και πολιτική άποψη, αλλά και από την άποψη των πραγματικών ιδεών τους σ’ ό,τι αφορά την ενότητα του Κόμματος.
Απ’ όσο μπορώ να κρίνω από δω, επιθυμούν ένα σχίσμα στο όνομα της ενότητας. Ο Σάχτμαν βρίσκει ή, καλύτερα, εφευρίσκει, «ιστορικά προηγούμενα». Στο Μπολσεβίκικο Κόμμα, η αντιπολίτευση είχε τις δικές της δημόσιες εφημερίδες, κλπ. Ξεχνάει μονάχα πως, εκείνη την εποχή, το Κόμμα είχε εκατοντάδες χιλιάδες μέλη, και πως η συζήτηση έπρεπε να φτάσει σ’ αυτές τις εκατοντάδες χιλιάδες και να τα πείσει. Μέσα σε τέτοιες συνθήκες, δεν ήταν εύκολο να περιορίσουμε τη συζήτηση σε εσωτερικούς κύκλους. Από την άλλη μεριά, ο κίνδυνος της συνύπαρξης των εφημερίδων του Κόμματος και της αντιπολίτευσης, μετριαζόταν από το γεγονός, ότι η τελική απόφαση εξαρτιόταν από εκατοντάδες χιλιάδες εργάτες και όχι από δυο μικρές ομάδες. Το αμερικάνικο Κόμμα έχει, συγκριτικά, ένα μικρό μόνο αριθμό μελών, και η συζήτηση ήταν και είναι περισσότερο από πλούσια. Οι οριακές γραμμές φαίνονται να είναι αρκετά σταθερές, τουλάχιστον για την επόμενη περίοδο. Μέσα σε τέτοιες συνθήκες, το να διαθέτει, η αντιπολίτευση τη δικιά της εφημερίδα ή το δικό της περιοδικό, είναι ένα μέσο όχι για να πείσει το Κόμμα, αλλά για να κάνει έκκληση στον έξω κόσμο –ενάντια στο Κόμμα.
Η ομοιογένεια και η συνοχή μιας επαναστατικής προπαγανδιστικής ομάδας σαν το ΣΕΚ, πρέπει να είναι ασύγκριτα πιο μεγάλες από αυτές ενός μαζικού κόμματος. Συμφωνώ μαζί σου πως, μέσα σε τέτοιες συνθήκες, η Τέταρτη Διεθνής δεν πρέπει και δεν μπορεί να δεχτεί μια καθαρά πλασματική ενότητα, που, κάτω από το κάλυμμά της, δυο ανεξάρτητες οργανώσεις θα απευθύνονται στον έξω κόσμο, με διαφορετικές θεωρίες, διαφορετικά προγράμματα, διαφορετικά συνθήματα και διαφορετικές οργανωτικές αρχές. Μέσα σε τέτοιες συνθήκες, ένα ανοιχτό σχίσμα θα ήταν χίλιες φορές προτιμότερο από μια τόσο υποκριτική ενότητα.
Η αντιπολίτευση αναφέρεται επίσης στο γεγονός ότι, σε ορισμένες περίοδες, είχαμε δυο παράλληλες ομάδες μέσα στην ίδια χώρα. Αλλά τέτοιες καταστάσεις ανώμαλες, γίνονται δεχτές προσωρινά, σε δυο μόνο περιπτώσεις: 1) Όταν η πολιτική φυσιογνωμία των δυο ομάδων, ή της μιας απ’ αυτές, δεν ήταν αρκετά καθαρή και η Τέταρτη Διεθνής χρειαζόταν χρόνο για να πάρει μια απόφαση γι’ αυτό το ζήτημα. 2) Στην περίπτωση που υπήρχε μια πολύ οξεία αλλά περιορισμένης έκτασης και συγκεκριμένη διαφωνία, γινόταν δεχτή μια συνύπαρξη δύο ομάδων (π.χ. ο εισοδισμός στο P.S.O.P.[5], κλπ.). Η κατάσταση στις Ενωμένες Πολιτείες είναι εντελώς διαφορετική. Εκεί είχαμε ένα ενωμένο κόμμα, με μια σημαντική παράδοση, τώρα έχουμε δύο οργανώσεις, που η μια τους, λόγω της κοινωνικής της σύνθεσης και της εξωτερικής πίεσης έχει έρθει, σε διάστημα δυο μηνών σε ασυμφιλίωτη σύγκρουση με τη θεωρία μας, το πρόγραμμά μας, την πολιτική μας, τις οργανωτικές μας μέθοδες.
Αν συμφωνούν να δουλέψουν μαζί σας πάνω στη βάση του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού, μπορείτε να ελπίζετε πως θα πείσετε και θα κερδίσετε τα καλύτερα στοιχεία με την κοινή δράση. (Και κείνοι έχουν, το ίδιο δικαίωμα να ελπίζουν πως θα πείσουν εσάς). Αλλά σαν ανεξάρτητη οργάνωση με το δικό τους έντυπο, μπορούν να αναπτυχθούν μονάχα προς την κατεύθυνση του Μπάρναμ. Σ’ αυτή την περίπτωση, η Τέταρτη Διεθνής δεν μπορεί, κατά τη γνώμη μου, να έχει το παραμικρό συμφέρον να τους χρησιμεύσει σαν κάλυμμα, δηλαδή να καμουφλάρει στα μάτια των εργατών τον αναπόφευκτο εκφυλισμό τους. Αντίθετα, τα συμφέροντα της Τέταρτης Διεθνούς θα ήταν, σ’ αυτή την περίπτωση, να αναγκάσει την αντιπολίτευση να αποχτήσει τη δικιά της εμπειρία εντελώς ανεξάρτητα από μας, όχι μονάχα χωρίς την προστασία της σημαίας μας, αλλά, αντίθετα, κάτω από την πιο οξεία προειδοποίηση που ανοιχτά θα απευθύνουμε στις μάζες.
Γι’ αυτό το συνέδριο δεν έχει μονάχα το δικαίωμα, μα και το καθήκον, να διατυπώσει με οξύτητα και καθαρά την εναλλακτική λύση: είτε μια πραγματική ενότητα βασισμένη πάνω στις αρχές του δημοκρατικού συγκεντρωτισμού (με σοβαρές και πλατιές εγγυήσεις για τη Μειοψηφία μέσα στο Κόμμα), ή μια ανοιχτή, ξεκάθαρη και δημόσια ρήξη μπροστά στο δικαστήριο της εργατικής τάξης[6].
Με τους καλύτερους χαιρετισμούς μου
W. RORK (Λεόν Τρότσκι)
Υ.Γ. Μόλις έλαβα την απόφαση του Κλίβελαντ πάνω στην ενότητα του Κόμματος. Η εντύπωσή μου: η βάση της Μειοψηφίας δεν θέλει ένα σχίσμα. Οι ηγέτες ενδιαφέρονται όχι για την πολιτική αλλά για μια καθαρή δημοσιογραφική δραστηριότητα. Οι ηγέτες παρουσίασαν μια απόφαση για τη διάσπαση του Κόμματος, κάτω από τη μορφή μιας απόφασης για την ενότητα του Κόμματος, με στόχο τους να παρασύρουν τους οπαδούς τους σ’ ένα σχίσμα. Η απόφαση λέει: «Οι Μειοψηφίες του Μπολσεβίκικου Κόμματος και πριν και στη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου», είχαν τις δικές τους δημόσιες πολιτικές εφημερίδες. Ποιές μειοψηφίες; Σε ποιά περίοδο; Ποιές εφημερίδες; Οι ηγέτες εξαπατούν τους οπαδούς τους, για να καμουφλάρουν τις διασπαστικές τους προθέσεις.
Όλες οι ελπίδες των ηγετών της Μειοψηφίας βασίζονται πάνω στις φιλολογικές τους ικανότητες. Διαβεβαιώνουν ο ένας τον άλλον πως η εφημερίδα τους σίγουρα θα ξεπερνάει κατά πολύ την εφημερίδα της Πλειοψηφίας. Τέτια ήταν πάντα η ελπίδα των ρώσων Μενσεβίκων που, σαν μικροαστική φράξια, είχαν περισσότερους διανοούμενους και ικανούς δημοσιογράφους. Αλλά οι ελπίδες τους ήταν μάταιες. Μια γλαφυρή πένα δεν είναι αρκετή για να δημιουργήσει ένα επαναστατικό κόμμα: είναι αναγκαία μια γρανιτένια θεωρητική βάση, ένα επιστημονικό πρόγραμμα, μια συνεπής πολιτική σκέψη και σταθερές οργανωτικές αρχές. Η αντιπολίτευση, σαν αντιπολίτευση, δεν έχει τίποτε απ’ όλα αυτά –είναι το αντίθετο όλων αυτών. Γι’ αυτό και συμφωνώ απόλυτα μαζί σας: αν επιθυμούν να παρουσιάσουν τις θεωρίες του Μπάρναμ, την πολιτική του Σάχτμαν και τις οργανωτικές μέθοδες του Άμπερν προς τα έξω, προς την κοινή γνώμη, θα πρέπει να το κάνουν κάτω από το δικό τους όνομα, χωρίς καμιά ευθύνη του Κόμματος ή της Τέταρτης Διεθνούς.
W.R.
4 του Απρίλη 1940
Αγαπητέ σύντροφε Ντομπς,
Όταν λάβετε αυτό το γράμμα, το συνέδριο θα έχει ήδη προχωρήσει και θα έχετε, πιθανό, μια καθαρή ιδέα αν το σχίσμα είναι αναπόφευκτο. Σ’ αυτή την περίπτωση, το ζήτημα του Άμπερν θα έχανε το ενδιαφέρον του. Αλλά στην περίπτωση που η Μειοψηφία κάνει μια υποχώρηση, επιτρέπω στον εαυτό μου να επιμείνει στις προηγούμενες προτάσεις μου. Η αναγκαιότητα να κρατήσουμε μυστικές τις συζητήσεις και τις αποφάσεις της Εθνικής Επιτροπής, είναι ένα πολύ σπουδαίο ζήτημα, αλλά όχι το μόνο, και, στην τωρινή κατάσταση, όχι το πιο σπουδαίο. Το 40% περίπου από τα μέλη του Κόμματος πιστεύουν πως ο Άμπερν είναι ο καλύτερος οργανωτής. Αν παραμείνουν στο Κόμμα, δεν μπορείτε να αποφύγετε να δόσετε στον Άμπερν την ευκαιρία να δείξει την υπεροχή του στα οργανωτικά ζητήματα ή να εκτεθεί. Στην πρώτη σύνοδο της νέας Εθνικής Επιτροπής, η πρώτη απόφαση θα πρέπει να διακηρύξει πως κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αποκαλύπτει τα εσωτερικά της Εθνικής Επιτροπής εκτός από την Επιτροπή σαν όλο, ή τα επίσημα σώματά της (Πολιτικό Γραφείο ή Γραμματεία). Η Γραμματεία θα μπορούσε, με τη σειρά της, να συγκεκριμενοποιήσει τους συνωμοτικούς κανόνες. Αν, παρ␁ όλα αυτά, διαρρεύσει κάτι, θα πρέπει να γίνει επίσημη έρευνα και, αν ο Άμπερν αποδειχνόταν ένοχος, θα έπρεπε να του απαγγελθεί μια δημόσια προειδοποίηση. Σε περίπτωση που το επαναλάβει, θα πρέπει να αποκλειστεί από τη Γραμματεία. Μια τέτια διαδικασία, παρ’ ;όλα τα προσωρινά της μειονεκτήματα, είναι, μακροπρόθεσμα, ασύγκριτα πιο ευνοϊκή, από το να αφήσουμε τον Άμπερν, Οργανωτικό Υπεύθυνο της Νέας Υόρκης, έξω από τη Γραμματεία, δηλαδή, έξω από τον πραγματικό έλεγχο της Γραμματείας.
Καταλαβαίνω πολύ καλά πως είστε ικανοποιημένος με τη σημερινή Γραμματεία. Σε περίπτωση σχίσματος, θα ήταν ίσως η καλύτερη Γραμματεία. Αλλά αν η ενότητα διατηρηθεί, δεν μπορείτε να έχετε μια Γραμματεία που θα αποτελείται μόνο από αντιπροσώπους της Πλειοψηφίας. Ίσως θα έπρεπε να έχετε μια Γραμματεία με πέντε μέλη –τρία μέλη της Πλειοψηφίας και δύο της Μειοψηφίας.
Αν η αντιπολίτευση ταλαντεύεται, το καλύτερο θα ήταν να τους το πούμε ανεπίσημα: Είμαστε έτοιμοι να κρατήσουμε τον Σάχτμαν σαν μέλος όχι μονάχα του Πολιτικού Γραφείου, αλλά και στη σύνταξη. Είμαστε επίσης έτοιμοι να συμπεριλάβουμε τον Άμπερν στη Γραμματεία. Είμαστε πρόθυμοι να σκεφτούμε άλλους συνδυασμούς του ίδιου είδους. Το μόνο που δεν μπορούμε να δεχτούμε, είναι η μετατροπή της Μειοψηφίας σε έναν ανεξάρτητο πολιτικό Παράγοντα.
Έλαβα ένα γράμμα από τον Λεμπρούν για την Δ.Ε.Ε. Περίεργοι άνθρωποι! Πιστεύουν πως σήμερα, στην εποχή της θανάσιμης αγωνίας του καπιταλισμού, μέσα σε συνθήκες πολέμου και επικείμενης παρανομίας, πρέπει να εγκαταλείψουμε τον μπολσεβίκικο συγκεντρωτισμό, για χάρη της απεριόριστης δημοκρατίας. Όλα είναι αναποδογυρισμένα! Αλλά η δημοκρατία τους έχει καθαρά ατομικιστική έννοια: Άσε με να κάνω ότι μ’ αρέσει. Ο Λεμπρούν και ο Τζόνσον εκλέχτηκαν στην Δ.Ε.Ε. πάνω στη βάση ορισμένων αρχών και σαν αντιπρόσωποι ορισμένων οργανώσεων. Και οι δυο τους, εγκαταλείψανε τις αρχές, και αγνόησαν απόλυτα τις οργανώσεις τους. Αυτοί οι «δημοκράτες» ενέργησαν σαν μποέμ εντελώς ανεξάρτητοι. Αν είχαμε τη δυνατότητα να συγκαλέσουμε ένα διεθνές συνέδριο, σίγουρα θα διαγράφονταν με την πιο αυστηρή μομφή. Και οι ίδιοι δεν το αμφισβητούν αυτό. ταυτόχρονα, θεωρούν τον εαυτό τους σαν αμετακίνητους γερουσιαστές –στο όνομα της δημοκρατίας!
Όπως λένε οι Γάλλοι, σε καιρό πολέμου πρέπει να παίρνουμε μέτρα πολέμου. Αυτό σημαίνει πως πρέπει να προσαρμόσουμε το ηγετικό σώμα της Τέταρτης Διεθνούς στον πραγματικό συσχετισμό δυνάμεων στα τμήματά μας. Υπάρχει περισσότερη δημοκρατία σε αυτό, από όσο στις αξιώσεις των αμετακίνητων γερουσιαστών.
Αν το ζήτημα αυτό μπει για συζήτηση, μπορείτε να αναφέρετε αυτές τις γραμμές σαν την απάντησή μου στο ντοκουμέντο του Λεμπρούν.
W. RORK (Λεόν Τρότσκι)
Κογιοακάν, D.F.
16 του Απρίλη 1940
Αγαπητέ σύντροφε Ντομπς,
...Λάβαμε τόσο το δικό σου ραπόρτο όσο και το ραπόρτο του Τζο για το συνέδριο. Στο βαθμό που μπορούμε να κρίνουμε από δω, κάνατε ότι σας ήταν δυνατό, για να διατηρήσετε την ενότητα του Κόμματος. Αν σ’ αυτές τις συνθήκες, η Μειοψηφία αποπειραθεί παρ’ όλα αυτά ένα σχίσμα, αυτό θα δείξει μονάχα σε κάθε εργάτη πόσο πολύ έχουν απομακρυνθεί από τις αρχές του μπολσεβικισμού, και πόσο εχθρικοί είναι στην προλεταριακή πλειοψηφία του Κόμματος. Οσοναφορά τις λεπτομέρειες των αποφάσεών σας, θα κρίνουμε πιο συγκεκριμένα όταν θα έχουμε περισσότερες πληροφορίες.
...Ας μου επιτραπεί να επιστήσω την προσοχή σας σ’ ένα άλλο άρθρο, του Γκέρλαντ ενάντια στον Μπάρναμ, που αφορά τη συμβολική λογική, τη λογική του Μπέρτραντ Ράσελ και άλλων. Το ύφος του άρθρου είναι πολύ οξύ, και σε περίπτωση που η αντιπολίτευση παραμείνει μέσα στο Κόμμα, κι ο Μπάρναμ στη συντακτική επιτροπή της «Νέας Διεθνούς», το άρθρο θα μπορούσε να ξαναγραφτεί από τη σκοπιά πιο «φιλικών» εκφράσεων. Αλλά η παρουσίαση της συμβολικής λογικής είναι πολύ σοβαρή και καλή, και μου φαίνεται πολύ χρήσιμη, κυρίως για τους αμερικάνους αναγνώστες.
Ο σύντροφος Βέμπερ αφιέρωσε επίσης ένα σημαντικό μέρος του τελευταίου του άρθρου στο ίδιο θέμα. Η γνώμη μου είναι πως θα έπρεπε να επεξεργαστούμε αυτό το μέρος με τη μορφή ενός ανεξάρτητου άρθρου για τη «Νέα Διεθνή». Πρέπει τώρα να συνεχίσουμε, με συστηματικό και σοβαρό τρόπο, τη θεωρητική μας καμπάνια για τον διαλεκτικό υλισμό.
Η μπροσούρα του Τζιμ[7] είναι εξαιρετική. Είναι το γραπτό ενός γνήσιου εργατικού ηγέτη. Ακόμα κι αν η συζήτηση δεν είχε προσφέρει τίποτε άλλο παρά μονάχα αυτό το κείμενο, θα ήταν δικαιωμένη.
Με τους φιλικότερους χαιρετισμούς μου σε όλους σας
W. RORK (Λεόν Τρότσκι)
Κογιοακάν, D.F.
ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ
———————
[1]. Η μειοψηφία συγκάλεσε μια συνδιάσκεψη της ομάδας της στο Κλίβελαντ στις 24-25 του Φλεβάρη 1940. Αυτή η συνδιάσκεψη αποφάσισε ότι υπήρχαν δυο τάσεις, πολιτικά ασυμβίβαστες μέσα στο Κόμμα κι ότι «το Κόμμα έπρεπε να δόσει σε όποια ομάδα βγει μειοψηφία στο συνέδριο, το δικαίωμα να εκδίδει ένα δημόσιο πολιτικό έντυπο δικό της που θα υπερασπίζει το γενικό Πρόγραμμα της Τέταρτης Διεθνούς (και που) ταυτόχρονα, θα παρουσιάζει με έναν τρόπο αντικειμενικό, την ιδιαίτερη θέση της τάσης στο αμφισβητούμενο ζήτημα της Ρωσίας». Η πλειοψηφία απόρριψε αυτή την απαίτηση της μειοψηφίας. –Εκδ.
[2]. Ο Τρότσκι αναφέρεται στα άλλα τμήματα της Τέταρτης Διεθνούς. –Εκδ.
[3]. Βλέπε το γράμμα του Τρότσκι στον Άμπερν, 29 του Γενάρη 1940, στη σελ. 211. –Εκδ.
[4]. Το 1925, ο Μαξ Ίστμαν παραχώρησε για δημοσίευση στους «Τάιμς της Νέας Υόρκης», το κείμενο της Διαθήκης του Λένιν, και επίσης το περιέλαβε στο βιβλίο του Από το Θάνατο του Λένιν και Ύστερα. Στη διάρκεια της ακροαματικής διαδικασίας της Επιτροπής Ντιούι, ο Τρότσκι έδοσε την παρακάτω εξήγηση για το γεγονός ότι είχε τότε αποδοκιμάσει την πράξη αυτή του Ίστμαν. «Ο Ίστμαν έκδοσε αυτό το ντοκουμέντο χωρίς να συμβουλευτεί εμένα και τους άλλους, και έτσι όξυνε τρομερά την εσωκομματική πάλη στη Σοβιετική Ένωση, στο Πολιτικό Γραφείο, πράγμα που ήταν η αρχή του σχίσματος. Από τη μεριά μας, προσπαθούσαμε να αποφύγουμε ένα σχίσμα. Η πλειοψηφία του Πολιτικού Γραφείου μου ζήτησε να πάρω θέση πάνω σ’ αυτό το ζήτημα. Υπόγραψα τότε ένα πολύ διπλωματικό ντοκουμέντο», («Ή Υπόθεση Λεόν Τρότσκι»), σελ. 429). –Εκδ.
[5]. P.S.O.P. –Σοσιαλιστικό Κόμμα των Εργατών και Αγροτών της Γαλλίας. –Εκδ.
[6]. Η Διεθνής Εκτελεστική Επιτροπή θα έπρεπε, από πολύ καιρό, να είχε παρουσιάσει μια τέτοια εναλλακτική λύση, αλλά, δυστυχώς, η Δ.Ε.Ε. δεν υπάρχει.
[7]. Αναφέρεται στην μπροσούρα του Τζέιμς Π. Κάνον: «Η Πάλη για ένα Προλεταριακό Κόμμα». –Εκδ