Η ΠΡΟΔΟΜΕΝΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ
Ο ΣΚΟΠΟΣ ΑΥΤΟΥ ΤΟΥ ΕΡΓΟΥ
Στην αρχή, ο αστικός κόσμος έκανε πως δεν βλέπει τις οικονομικές επιτυχίες του σοβιετικού καθεστώτος, που είναι η πειραματική απόδειξη της βιωσιμότητας των σοσιαλιστικών μεθόδων. Μπροστά στο ρυθμό, τον χωρίς προηγούμενο στην ιστορία, της βιομηχανικής ανάπτυξης στη Ρωσία, οι σοφοί οικονομολόγοι του κεφαλαίου, προσπαθούν συχνά, ακόμα και τώρα, να κρατήσουν εσκεμμένα μια βαθιά σιωπή ή περιορίζονται στο να θυμίζουν την υπέρμετρη «εκμετάλλευση της αγροτιάς». Αφήνουν, έτσι, να τους ξεφύγει μια θαυμάσια ευκαιρία να μας εξηγήσουν γιατί, λόγου χάρη, η κτηνώδης εκμετάλλευση των αγροτών στην Κίνα, την Ιαπωνία, τις Ινδίες δεν παρήγαγε ποτέ ένα βιομηχανικό ρυθμό που, έστω και από μακριά, να πλησιάζει το ρυθμό της Σοβιετικής Ένωσης.
Στο τέλος, ωστόσο, τα γεγονότα θριαμβεύουν. Τα βιβλιοπωλεία, σε όλες τις πολιτισμένες χώρες, είναι τώρα γεμάτα με βιβλία για τη Σοβιετική Ένωση. Αυτό δεν είναι παράξενο: τέτοια φαινόμενα δεν παρουσιάζονται συχνά. Η φιλολογία που υπαγορεύεται από το τυφλό αντιδραστικό μίσος σύντομα συρρικνώνεται. Ένα αξιοσημείωτο μέρος από τα τελευταία έργα για τη Σοβιετική Ένωση έχουν υιοθετήσει έναν ευνοϊκό, αν όχι έναν εκστατικό τόνο. Δεν μπορεί παρά να χαίρεται κανείς για την αφθονία της φιλοσοβιετικής φιλολογίας, που είναι μια ένδειξη ότι μεγάλωσε το διεθνές γόητρο του νέου κράτους. Είναι άλλωστε αμέτρητα πιο αξιέπαινο να εξιδανικεύουν τη Σοβιετική Ένωση παρά να εξιδανικεύουν τη φασιστική Ιταλία. Άδικα, όμως, θα έψαχνε ο αναγνώστης, σε όλα αυτά τα βιβλία, για μια επιστημονική εκτίμηση γι’ αυτό που γίνεται πραγματικά στη χώρα της Οκτωβριανής Επανάστασης.
Τα κείμενα των «φίλων της Σοβιετικής Ένωσης» κατατάσσονται σε τρεις κύριες κατηγορίες: η ερασιτεχνική δημοσιογραφία, τα περισσότερο ή λιγότερο «αριστερής» απόκλισης ρεπορτάζ, αποτελούν την κύρια μάζα των άρθρων και βιβλίων τους. Δίπλα σ’ αυτά, παρόλη τη σοβαροφάνειά τους, βρίσκονται τα έργα του ανθρωπιστικού, λυρικού και πατσιφιστικού «κομμουνισμού». Την τρίτη θέση την παίρνουν οι σχηματικές οικονομικές μελέτες που είναι γραμμένες με το παλιό γερμανικό πνεύμα τού «από καθέδρας σοσιαλισμού». Ο Λουί Φίσερ και ο Ντιούραντι αντιπροσωπεύουν, όπως είναι γνωστό, συγγραφείς του πρώτου τύπου. Ο μακαρίτης ο Μπαρμπίς και ο Ρομέν Ρολάν αντιπροσωπεύουν την κατηγορία των «ανθρωπιστών» φίλων. Δεν είναι καθόλου τυχαίο που πριν πάει στον Στάλιν, ο πρώτος από αυτούς, έγραψε τη Ζωή του Χριστού, και ο δεύτερος μια βιογραφία του Γκάντι. Τέλος, ο συντηρητικός και σχολαστικός σοσιαλισμός βρήκε στο ακούραστο ζευγάρι των Φαβιανών, στην Μπέατρις και στον Σίντνεϊ Ουέμπ, τους πιο αυθεντικούς αντιπροσώπους του.
Εκείνο που, παρά τις διαφορές τους, ενώνει τις τρεις αυτές κατηγορίες, είναι το ότι υποκλίνονται στο τετελεσμένο γεγονός, και, ταυτόχρονα, η κλίση τους στις καθησυχαστικές γενικεύσεις. Το να επαναστατήσουν ενάντια στο δικό τους καπιταλισμό είναι κάτι πέρα από τις δυνάμεις τους. Κατά συνέπεια, είναι πολύ πιο έτοιμοι να σταθούνε κοντά σε μια ξένη επανάσταση που έχει ήδη μπει σε ένα στάδιο ύφεσης. Πριν από την Οκτωβριανή Επανάσταση, και για πολλά χρόνια μετά, κανένας από αυτούς τους ανθρώπους ή από τους πνευματικούς τους πατέρες δεν έκανε την παραμικρή σκέψη για το πώς θα ερχόταν ο σοσιαλισμός στον κόσμο, πράγμα που τους διευκολύνει να αναγνωρίσουν σαν σοσιαλισμό αυτό που γίνεται στη Σοβιετική Ένωση. Αυτό τους δίνει όχι μονάχα την όψη του προοδευτικού ανθρώπου, που προχωράει με τα βήματα της εποχής του, αλλά και μια κάποια ηθική σταθερότητα. Και, ταυτόχρονα, δεν τους υποχρεώνει σε τίποτε απολύτως. Η φιλολογία τους, ενατενιστική και αισιόδοξη, καθόλου καταστροφική, μια φιλολογία που βλέπει όλα τα δυσάρεστα να ανήκουν στο παρελθόν, έχει καταπραϋντική επίδραση στα νεύρα του αναγνώστη, κι αυτό της εξασφαλίζει μια έτοιμη αγορά. Έτσι, ανεπαίσθητα, σχηματίζεται μια διεθνής σχολή που μπορούμε να την πούμε Μπολσεβικισμό για την Πολιτισμένη Μπουρζουαζία, ή πιο περιληπτικά Σοσιαλισμό για Ριζοσπάστες Τουρίστες.
Δεν σκεπτόμαστε να αρχίσουμε μια πολεμική με τα φιλολογικά έργα αυτής της σχολής, μια και δεν δίνουν μια σοβαρή βάση για πολεμική. Τα ζητήματα γι’ αυτήν, τελειώνουν εκεί που στην πραγματικότητα αρχίζουν. Σκοπός αυτής της έρευνας είναι να δώσει μια σωστή εκτίμηση για το τι είναι για να καταλάβουμε καλύτερα το τι πρόκειται να γίνει. Στη χθεσινή μέρα θα σταματήσουμε στο μέτρο που αυτό θα μας βοηθήσει να καταλάβουμε καλύτερα την αυριανή μέρα. Το βιβλίο μας θα είναι μια κριτική. Όποιος υποκλίνεται στα τετελεσμένα γεγονότα είναι ανίκανος να προετοιμάσει το μέλλον.
Το προτσές της οικονομικής και πολιτιστικής ανάπτυξης στη Σοβιετική Ένωση έχει ήδη περάσει από πολλά στάδια, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι έχει φτάσει σε μια εσωτερική ισορροπία. Αν θυμηθούμε ότι το καθήκον του σοσιαλισμού είναι να δημιουργήσει μια κοινωνία χωρίς τάξεις, θεμελιωμένη στην αλληλεγγύη και στην αρμονική ικανοποίηση όλων των αναγκών, με τη θεμελιακή αυτή έννοια, δεν υπάρχει ούτε ίχνος σοσιαλισμού στη Σοβιετική Ένωση. Είναι αλήθεια πως οι αντιφάσεις της σοβιετικής κοινωνίας διαφέρουν βαθιά από τις αντιφάσεις του καπιταλισμού. Αλλά παρόλα αυτά είναι πολύ έντονες. Αυτές εκφράζονται με την υλική και πολιτιστική ανισότητα, με την κυβερνητική καταπίεση, με το σχηματισμό πολιτικών ομάδων και την πάλη ανάμεσα σε φράξιες. Η αστυνομική καταπίεση πνίγει και διαστρεβλώνει την πολιτική πάλη, αλλά δεν την εξαλείφει. Οι απαγορευμένες ιδέες εξασκούν σε κάθε βήμα την επίδρασή τους στην πολιτική της κυβέρνησης, ανεξάρτητα αν την γονιμοποιούν ή την μπλοκάρουν. Μέσα σ’ αυτές τις συνθήκες, μια ανάλυση της ανάπτυξης της Σοβιετικής Ένωσης δεν μπορεί ούτε στιγμή να μη λάβει υπόψη της τις ιδέες και τα συνθήματα κάτω από τα οποία μια πνιγμένη, αλλά με πάθος πολιτική πάλη διεξάγεται σε ολόκληρη τη χώρα. Η ιστορία συγχωνεύεται εδώ άμεσα με την ζωντανή πολιτική.
Οι σώφρονες «αριστεροί» φιλισταίοι συνηθίζουν να μας λένε ότι χρειάζεται πολύ μεγάλη προσοχή στην κριτική μας για τη Σοβιετική Ένωση, μην τύχει και βλάψουμε το προτσές της σοσιαλιστικής οικοδόμησης. Όσο για μας, δεν πιστεύουμε ότι το σοβιετικό κράτος είναι τόσο εύθραυστο. Σε σχέση μ’ αυτό, οι εχθροί της Σοβιετικής Ένωσης είναι καλύτερα πληροφορημένοι από ότι οι αληθινοί της φίλοι, οι εργάτες σ’ όλες τις χώρες. Τα Επιτελεία των ιμπεριαλιστικών κυβερνήσεων κρατάνε ακριβή λογαριασμό για το ενεργητικό και το παθητικό της Σοβιετικής Ένωσης, κι αυτό όχι μόνο στη βάση των δημοσιευμένων εκθέσεων. Οι εχθροί μπορούν, δυστυχώς, να επωφεληθούν από τις αδύνατες πλευρές του εργατικού κράτους, αλλά ποτέ από την κριτική που γίνεται ενάντια στις τάσεις εκείνες που οι ίδιοι θεωρούν σαν τα θετικά του χαρακτηριστικά. Στην πραγματικότητα, η εχθρότητα του μεγαλύτερου μέρους των επίσημων «φίλων» της Σοβιετικής Ένωσης απέναντι στην κριτική, καλύπτει ένα φόβο όχι για το πόσο εύθραυστη είναι η Σοβιετική Ένωση, αλλά για το πόσο εύθραυστη είναι η δικιά τους συμπάθεια γι’ αυτήν. Ας αφήσουμε ήσυχα στην άκρη όλους τους φόβους κι όλες τις προειδοποιήσεις αυτού του είδους. Είναι τα γεγονότα κι όχι οι αυταπάτες που αποφασίζουν. Σκοπεύουμε να δείξουμε το πρόσωπο κι όχι τη μάσκα.
Λ.Τ.
4 Αυγούστου 1936
Υστερόγραφο: Το βιβλίο αυτό είχε μόλις τελειώσει και είχε σταλθεί στους εκδότες, όταν ανακοινώθηκε η δίκη των «τρομοκρατών» για συνωμοσία στη Μόσχα. Γι’ αυτό, δεν ήταν, φυσικά, δυνατό να αναλυθεί η δίκη αυτή στις σελίδες του. Έτσι, αποκτά μεγαλύτερη σημασία το γεγονός ότι δείχνεται η ιστορική λογική αυτής της δίκης των «τρομοκρατών» και το από τα πριν ξεσκέπασμα του γεγονότος ότι το μυστήριό της είναι η σκόπιμη μυστικοποίησή της.
Σεπτέμβρης 1936