Λεόν Τρότσκι

Ο ΣΤΑΛΙΝ ΚΑΙ Η
ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ

Γράφτηκε: 26 Αυγούστου 1930
Πηγή: Εκδόσεις «ΠΑΡΑΣΚΗΝΙΟ» 2001
Μετάφραση-Επιμέλεια-Σημειώσεις: Κ.ΚΕΦΑΛΑΣ - Θ.ΘΩΜΑΔΑΚΗΣ
Σύνταξη: Θεοδόσης ΘΩΜΑΔΑΚΗΣ
HTML Markup: Θ.Θωμαδάκης - Ι. Κουκλάκης για τα Μαρξιστικά Βιβλία στο INTERNET, Γενάρης 2005

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ: ΠΡΟΛΕΓΟΜΕΝΑ Ο ΣΤΑΛΙΝ ΚΑΙ Η ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (Μέρος Πρώτο) Ο ΣΤΑΛΙΝ ΚΑΙ Η ΚΙΝΕΖΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ (Μέρος Δεύτερο)

Λεόν Τρότσκι 1879-1940

Προλεγόμενα

Ο Λεόν Νταβίντοβιτς Τρότσκι γεννήθηκε το 1879 στο χωριό Γιανόφκα της Ουκρανίας. Το 1897 ίδρυσε στο Νικολάγιεφ (Νότια Ουκρανία) την πρώτη επαναστατική του οργάνωση, την Εργατική Ένωση της Νότιας Ρωσίας. Το 1898 συλλαμβάνεται και ύστερα από δυο σχεδόν χρόνια κράτησής του σε διάφορες φυλακές της Ρωσίας εξορίζεται στη Σιβηρία. Στη φυλακή παντρεύεται το 1899 τη συντρόφισσά του Αλεξάνδρα Σοκολόφσκαγια με την οποία θα κάνει δυο κόρες τη Ζινάιντα που γεννήθηκε το 1900 και τη Νίνα που γεννήθηκε το 1902.

Τον ίδιο χρόνο ο Τρότσκι δραπετεύει από τη Σιβηρία και καταλήγει στο Λονδίνο, ύστερα από μια περιπλάνηση σε Βιένη-Ζυρίχη-Παρίσι. Εδώ ο Λεόν Τρότσκι θα συναντήσει για πρώτη φορά τον Λένιν, τον Οκτώβρη του 1902. Όμως, στο Δεύτερο Συνέδριο του Κόμματος, Ιούλη-Αύγουστο του 1903, ο Τρότσκι έρχεται σε σύγκρουση με τον Λένιν πάνω στο θέμα του καταστατικού και γενικότερα στα οργανωτικά ζητήματα. (Αργότερα, ο Τρότσκι θα αναγνωρίσει την ορθότητα των απόψεων του Λένιν στα αμφισβητούμενα τότε ζητήματα). Τον ίδιο χρόνο ο Τρότσκι παντρεύεται την Ναταλία Σέντοβα που θα μείνει μαζί του μέχρι τη δολοφονία του.

Το 1905, ο Λεόν Τρότσκι, επιστρέφει στη Ρωσία και παίρνει δραστήρια μέρος στην πρώτη Ρωσική Επανάσταση. Εκλέγεται πρόεδρος του Σοβιέτ της Πετρούπολης. Με την καταστολή της Επανάστασης, συλλαμβάνεται το 1906. Στη φυλακή γράφει την μπροσούρα «Αποτελέσματα και Προοπτικές» –είναι η πρώτη διατύπωση της Διαρκούς Επανάστασης. Τον ίδιο χρόνο γεννιέται ο μεγαλύτερος γιος του, ο Λεόν Σεντόφ.

Το 1907 καταδικάζεται και εξορίζεται στη Σιβηρία. Κατορθώνει όμως και πάλι να δραπετεύσει. Αρχικά πηγαίνει στο Λονδίνο και μετά στη Βιένη όπου και θα μείνει μέχρι το 1914.

Το 1908 γεννιέται ο μικρότερος γιος του, ο Σεργκέι.

Το 1912-1913 ο Λεόν Τρότσκι εργάζεται σαν πολεμικός ανταποκριτής της εφημερίδας «Κιέβσκαγια Μισλ» στους δυο βαλκανικούς πολέμους.

Με το ξέσπασμα του Πρώτου Παγκόσμιου Πολέμου, το 1914, αναχωρεί από τη Βιένη για τη Ζυρίχη και μετά για το Παρίσι.

Το 1915-1916 συνεργάζεται με την παρισινή εφημερίδα «Νάσε Σλόβο» και παίρνει μέρος στις Συνδιασκέψεις του Τσίμερβαλντ και του Κίνταλ που καταδικάζουν τον ιμπεριαλιστικό πόλεμο. Για την αντιπολεμική του αυτή δραστηριότητα απελάθηκε αμέσως από τη Γαλλία στην Ισπανία, κι από την Ισπανία στις Ενωμένες Πολιτείες. Στη Νέα Υόρκη συνεργάζεται με την εφημερίδα «Νόβι Μιρ».

Το 1917, ο Λεόν Τρότσκι επιστρέφει στη Ρωσία, και στο τέλος του Ιούλη του ίδιου χρόνου, με το 6ο (Ενωτικό) Συνέδριο του Κόμματος, ο Τρότσκι και η οργάνωσή του, Μεζραγιόντζι (Διακτιδική) –με 4.000 αγωνιστές στην Πετρούπολη και 1000 στη στρατιωτική οργάνωση– γίνονται δεκτοί στους κόλπους του Μπολσεβίκικου Κόμματος. Ο ίδιος εκλέγεται μέλος της Κεντρικής του Επιτροπής.

Τον Οκτώβρη συμμετέχει αποφασιστικά στην Επανάσταση ως Πρόεδρος της Επαναστατικής Στρατιωτικής Επιτροπής των Σοβιέτ, που ηγήθηκε της εξέγερσης. Και τον Νοέμβρη ορίζεται Επίτροπος Εξωτερικών.

Στα 1918-1920, ο Λεόν Τρότσκι, ως πρόεδρος του Στρατιωτικού Επαναστατικού Συμβουλίου της Σοβιετικής Ρωσίας συγκροτεί εκ του μηδενός τον Κόκκινο Στρατό και ηγείται στην πάλη ενάντια στην ιμπεριαλιστική επέμβαση και την ντόπια αντίδραση, εδραιώνοντας τη νίκη των Σοβιέτ.

Από το 1919 μέχρι το 1922 ο Λένιν και το Μπολσεβίκικο Κόμμα θεμελιώνουν την Τρίτη Κομμουνιστική Διεθνή. Στα τέσσερα αυτά πρώτα συνέδρια της Διεθνούς, ο Τρότσκι συμμετέχει δραστήρια στο πλευρό του Λένιν και επεξεργάζονται από κοινού τα ιδρυτικά και προγραμματικά της ντοκουμέντα.

Το 1923, ο Λεόν Τρότσκι αρχίζει την πάλη του ενάντια στη γραφειοκρατικοποίηση του Κόμματος και του σοβιετικού κράτους. Τον ίδιο χρόνο κάνουν την εμφάνισή τους τα πρώτα κείμενα της κατοπινής Αριστερής Αντιπολίτευσης.

Το 1924 είναι η χρονιά σταθμός στην παγκόσμια ιστορία. Πεθαίνει ο ηγέτης της Οκτωβριανής Επανάστασης Βλαντίμιρ Ιλίτς Λένιν, ενώ ο Στάλιν και η γραφειοκρατία εδραιώνονται στο μηχανισμό του Κόμματος και του σοβιετικού κράτους.

Το 1925 ο Τρότσκι καθαιρείται από πρόεδρος του Επαναστατικού Πολεμικού Συμβουλίου και διορίζεται επικεφαλής της κεντρικής επιτροπής εκχωρήσεων. Ταυτόχρονα, του ανατέθηκε η διεύθυνση της ηλεκτροτεχνικής υπηρεσίας και ονομάστηκε πρόεδρος της επιστημονικής και τεχνικής διεύθυνσης στη βιομηχανία.

Το 1926 πηγαίνει για θεραπεία στο Βερολίνο, ενώ ο Στάλιν τον απομακρύνει από το Πολιτικό Γραφείο του Κόμματος.

Το 1927 είναι μια πολύ δύσκολη χρονιά για τον Λεόν Τρότσκι: καθαιρείται από την Εκτελεστική Επιτροπή της Κομμουνιστικής Διεθνούς, απομακρύνεται από την Κεντρική Επιτροπή του Κόμματος και, τελικά, διαγράφεται από μέλος του Κόμματος.

Στις αρχές του 1928 εξορίζεται στην πρωτεύουσα του Καζαχστάν, στην Άλμα-Άτα, ενώ τον ίδιο χρόνο πεθαίνει στη Μόσχα από φυματίωση η μικρή του κόρη, η Νίνα.

Το 1929 ο Στάλιν τον απελαύνει στην Τουρκία, κι έτσι αρχίζει το μεγάλο ταξίδι σ’ έναν «πλανήτη χωρίς διαβατήριο». Τον ίδιο χρόνο αρχίζει να εκδίδει το «Δελτίο της Αριστερής Αντιπολίτευσης».

Στην Πρίγκιπο θα μείνει μέχρι το 1933. Απομονωμένος στο νησί αυτό της Θάλασσας του Μαρμαρά δεν μπορεί να συμμετάσχει ενεργά στη διεθνή πολιτική, γράφει, όμως, μια σειρά από βιβλία και άρθρα όπου αναλύει το πολιτικό γίγνεσθαι του καιρού του. Είναι τότε που γράφει κι αυτήν εδώ την μπροσούρα.

Στο μεταξύ, το Φλεβάρη του 1932 αφαιρείται από τον Τρότσκι, τη γυναίκα του και το γιο του, Λεόν Σεντόφ, η σοβιετική υπηκοότητα. Τον Νοέμβρη του ίδιου χρόνου, κάτω από την πίεση των φίλων και συντρόφων του, οι τουρκικές αρχές του δίνουν άδεια για ένα ταξίδι στην Κοπεγχάγη, όπου και δίνει μια διάλεξη για την Οκτωβριανή Επανάσταση.

Το 1933 αυτοκτονεί στο Βερολίνο η μεγάλη του κόρη, η Ζινάιντα Βολκόφ, καθώς δεν της δίνουν οι ρωσικές αρχές βίζα να επιστρέψει στα παιδιά της στη Ρωσία. Την ίδια χρονιά ο Τρότσκι μαζί με τη γυναίκα του κατορθώνουν να πάρουν θεώρηση του διαβατηρίου τους για τη Γαλλία που ύστερα από λίγο η φιλοξενία αυτή μετατράπηκε σε «διαμονή υπό επιτήρηση».

Τον Ιούνη του 1935 ο Τρότσκι πηγαίνει στη Νορβηγία, όταν το Νορβηγικό Εργατικό Κόμμα κερδίζει τις εκλογές και του παραχωρεί πολιτικό άσυλο –αλλά οι πρώην σύντροφοί του στην Κομμουνιστική Διεθνή θα τον φυλακίσουν στο σπίτι του ύστερα από λίγο, κάτω από τις πιέσεις της σταλινικής κλίκας. Τον ίδιο χρόνο η πρώτη γυναίκα του Τρότσκι, η Αλεξάνδρα Σοκολόφσκαγια –η γυναίκα που τον έκανε κομμουνιστή– εξορίζεται στη Σιβηρία όπου και θα εξαφανιστεί μαζί με τα εγγόνια της.

Το 1936 συλλαμβάνονται και εκτελούνται τα ανίψια του Τρότσκι, Αλεξάντερ και Γιούρι, ενώ στο Παρίσι πράκτορες της Νι Κα Βε Ντε κλέβουν ένα μέρος από τα αρχεία του Τρότσκι που βρισκόταν κατατεθειμένα στο Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών Νικολάγιεβσκι.

Το 1937, στον Τρότσκι προσφέρεται φιλοξενία από την Επαναστατική Κυβέρνηση του Μεξικού, αλλά την ίδια χρονιά ο Στάλιν εκτελεί το μικρό του γιο Σεργκέι και τον ανιψιό του Μπορίς.

Το 1938 δολοφονείται στο Παρίσι ο μεγάλος του γιος Λεόν Σεντόφ, ενώ στη Μόσχα εκτελείται ο μεγαλύτερος αδελφός του Τρότσκι, Αλέξανδρος.

Κόντρα σ’ αυτά τα εγκλήματα, που αναπτύσσονται σε πραγματικό πογκρόμ ενάντια στα στελέχη και τους οπαδούς της Αριστερής Αντιπολίτευσης σ’ όλο τον κόσμο, συνέρχεται στο Παρίσι τον ίδιο χρόνο το Ιδρυτικό Συνέδριο της Τέταρτης Διεθνούς.

Το 1939, σε μια σειρά άρθρα ο Λεόν Τρότσκι καλεί σε πάλη ενάντια στον Πόλεμο και προβλέπει τις επιπτώσεις που θα έχει στην πορεία της ανθρώπινης κοινωνίας τις επόμενες δεκαετίες.

Η Συνδιάσκεψη Έκτακτης Ανάγκης της Διεθνούς θα συνέρθει, το Μάη του 1940 στις ΕΠΑ, για να υιοθετήσει το Μανιφέστο που έγραψε ο Λεόν Τρότσκι ενάντια στο επερχόμενο ιμπεριαλιστικό σφαγείο: «Η Προλεταριακή Επανάσταση και ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος».

Στις 24 του Μάη 1940 γίνεται από τους σταλινικούς δολοφόνους, με επικεφαλής τον ζωγράφο Νταβίντ Σικουέιρος, η πρώτη ανεπιτυχής απόπειρα δολοφονίας ενάντια στον Τρότσκι. Στις 20 του Αυγούστου 1940 γίνεται μια δεύτερη απόπειρα και ο Τρότσκι δέχτηκε ένα θανατηφόρο πλήγμα στο κεφάλι από τον Ζακ Μορνάρ ή Ραμόν Μερκαντέρ, έναν πράκτορα της Γκε Πε Ου. Την επόμενη μέρα ο Λεόν Τρότσκι άφησε την τελευταία του πνοή σ’ ένα Νοσοκομείο του Μεξικού.

Τον Αύγουστο του επόμενου χρόνου βγαίνει το τελευταίο τεύχος του «Δελτίου της Αριστερής Αντιπολίτευσης», ενώ τον Οκτώβρη της ίδιας χρονιάς εκτελείται η μικρότερη αδελφή του Τρότσκι, η Όλγα.

Ο Λεόν Τρότσκι υπήρξε ένας από τους λίγους στην ιστορία της ανθρωπότητας που συνδύαζε μεγάλες οργανωτικές ικανότητες με πλούσια θεωρητική κατάρτιση. Ταυτόχρονα, ήταν ένας σπάνιος ρήτορας: διάθετε χαρισματική ευφράδεια και χειριζόταν με εκφραστικότητα και ακρίβεια το λόγο.

Όπως θα γράψει ο μεγάλος ιστορικός Γιάννης Κορδάτος: «Ο Τρότσκι εκτός των πολιτικών, οργανωτικών και θεωρητικών του χαρισμάτων τα οποία τον αναδεικνύουν μίαν από τας μεγαλυτέρας προσωπικότητας του 20ού αιώνος, έχει και μεγάλα χαρίσματα συγγραφέως. Το λογοτεχνικό και πνευματώδες ύφος του, προσδίδει εις την συγγραφικήν εργασίαν του Τρότσκι όλως ιδιαιτέραν και εξαιρετικήν αξίαν».

Με τη σειρά του, ο πρώην γραμματέας του ΚΚΕ, Παντελής Πουλιόπουλος, έγκλειστος στην Ακροναυπλία, θα γράψει τον Αύγουστο του 1941, πρώτη επέτειο της δολοφονίας του Λεόν Τρότσκι: «Σαν συγγραφέας γενικά ο Τρότσκι προσεγγίζει τα κλασικότερα μνημεία του μαρξικού ύφους, δίνοντας μας ταυτόχρονα έναν ολότελα νέο δημιουργικό τύπο. Ιδιαίτερα τον χαρακτηρίζουν: πολυμορφία της σύλληψης, σπάνια συμπύκνωση ιδεών σε πλοκή λόγου αττικά απέριττη, διαφανή και ρέουσα. Επίμονο δούλεμα της φράσης, ίσαμε την καλλιτεχνική αρτιότητα, εκπληκτικός πλούτος των εικόνων που, συνδυασμένος με τη λακωνική συντομία, χύνει ξάφνου το άπλετο φως και στην πιο σύνθετη σκέψη για να την κάνει προσιτή και επαγωγό στον πιο απλό και στον πιο δύσκολο μαζί αναγνώστη. Συχνότατα οι σελίδες του Τρότσκι μάς θαμπώνουν σαν πραξιτελικά ανάγλυφα, ενώ το λεπτό σκώμμα του πολεμικού του επιγράμματος συντρίβει ανελέητα τον ιδεολογικό αντίπαλο με την αυτοκυρίαρχη μόνο δύναμη της αλήθειας. (Πολύ νωρίς τον Στάλιν τον είχε σκοτώσει το γελοίο, χάρη σε δυο-τρία πνευματώδη επιγράμματα του Τρότσκι)».

Η διαμάχη Τρότσκι-Στάλιν δεν είχε ίχνος προσωπικής αντιπαράθεσης ή ανταγωνισμού για την εξουσία. Απλά έκφραζε την σύγκρουση ανάμεσα στο επαναστατικό προλεταριάτο (Τρότσκι) και τη γραφειοκρατία ενός καθυστερημένου κράτους (Στάλιν).

Τώρα που ο σταλινισμός έχει καταρρεύσει, πιστεύουμε ότι το έργο του Λεόν Τρότσκι αποκτά μια ακόμα μεγαλύτερη σπουδαιότητα για τη σωστή κατανόηση των πολιτικών φαινομένων της εποχής μας και για τον ορθό προσανατολισμό της πάλης των εργαζομένων. Τον Στάλιν τον καταδίκασε, τον στιγμάτισε και τον απέρριψε η ιστορία. Και όχι μόνο τον Στάλιν, αλλά και τους επίδοξους όπου γης μαθητές του, κι εδώ περιλαμβάνεται και η ηγεσία του Κ.Κ.Ε., που τα εγκλήματά της χρειάζονται δεκάδες βιβλία για να καταγραφούν και να αποκαλυφθούν ολοκληρωτικά.

Ο Τρότσκι, χωρίς να διεκδικεί το αλάθητο, θα μείνει για πάντα στη σκέψη και στις καρδιές εκείνων που αγωνίζονται για το σοσιαλισμό, και θα κερδίζει ολοένα και περισσότερο την εκτίμηση κάθε ταξικά σκεπτόμενου ανθρώπου, καθώς αφιέρωσε ανιδιοτελώς ολόκληρη τη ζωή του στην υπόθεση του προλεταριάτου.

Πολυτάλαντος συγγραφέας, ο Λεόν Τρότσκι μας άφησε ένα τεράστιο έργο από το οποίο ξεχωρίζουν τα παρακάτω: To 1905, Τρομοκρατία και Κομμουνισμός, Νέα Πορεία, Ευρώπη και Αμερική, Λογοτεχνία και Επανάσταση, Που Βαδίζει η Γαλλία, Η Τρίτη Διεθνής μετά τον Λένιν, Οι Επιτυχίες του Σοσιαλισμού και οι Κίνδυνοι του Τυχοδιωκτισμού, Η Ισπανική Επανάσταση, Η Τρίτη Περίοδος Λαθών της Κομμουνιστικής Διεθνούς, Η Διαρκής Επανάσταση, Η Ζωή μου, Η Ιστορία της Ρωσικής Επανάστασης, Η Σταλινική Σχολή της Πλαστογραφίας, Και Τώρα; Η Σοβιετική Οικονομία σε Κίνδυνο, Η Προδομένη Επανάσταση, Στάλιν, Τα Εγκλήματα του Στάλιν, Η Φιλοσοφία του Βοναπαρτιστικού Κράτους, Στην Υπεράσπιση του Μαρξισμού κτλ., κτλ.

Από το τεράστιο αυτό έργο του Τρότσκι επιλέξαμε το μικρό αυτό κείμενο για να τιμήσουμε την 61η επέτειο από τη δολοφονία του μεγάλου επαναστάτη.

Ο αιώνας που έφυγε έφερε την Οκτωβριανή Επανάσταση, ο αιώνας που έρχεται, και συμπίπτει με την αυγή της νέας χιλιετίας, θα φέρει πολλούς Οκτώβρηδες στην απελευθερωτική πάλη του παγκόσμιου προλεταριάτου.

Άγνωστος στην πλειοψηφία των ανθρώπων, ο Λεόν Τρότσκι θα συμβάλλει αποφασιστικά με τις ιδέες του στον δίκαιο αγώνα για τη χειραφετήσει της διεθνούς εργατικής τάξης και γενικότερα των εκμεταλλευομένων μαζών. Έτσι θα καταξιωθεί στη συνείδηση της ανθρωπότητας.

Στο μεταίχμιο δυο αιώνων, δυο χιλιετιών, η ανθρωπότητα βρίσκεται όσο ποτέ άλλοτε αντιμέτωπη με το σύνθημα: Σοσιαλισμός ή Βαρβαρότητα. Προχωρούμε, και –παρά τα ιστορικά πισωγυρίσματα– είμαστε σίγουροι για τη νίκη του Σοσιαλισμού.

Η μπροσούρα αυτή είναι το πρώτο πολιτικό κείμενο του Λεόν Τρότσκι που μεταφράζεται στην ελληνική γλώσσα από το ρώσικο πρωτότυπο. Την ίδια στιγμή το αντιπαραβάλαμε με το βιβλίο του Τρότσκι για την Κινέζικη Επανάσταση (Problems of the Chinese Revolution, New Park Publication, London, 1969). Όλη μας η προσπάθεια ήταν να διατηρήσουμε και να αποδώσουμε όσο το δυνατόν ακριβέστερα το ύφος του συγγραφέα. Αν το πετύχαμε ή όχι, αυτό θα το κρίνουν οι αναγνώστες.

Το κείμενο αυτό του Λεόν Τρότσκι αναφέρεται στη Δεύτερη Κινέζικη Επανάσταση του 1925-1927. Κρίνουμε σκόπιμο να πούμε δυο λόγια τόσο για την Πρώτη όσο και για τη Δεύτερη Επανάσταση στη μεγάλη αυτή χώρα της Ανατολής.

Η Πρώτη Επανάσταση στην Κίνα έγινε το 1911 και είχε σαν αποτέλεσμα την ανατροπή της Δυναστείας Μαντζού που κυριαρχούσε στη χώρα από το 1644. Επειδή, όμως, η αστική τάξη είχε υποταχθεί οικονομικά και πολιτικά στους ιμπεριαλιστές ήταν αδύνατο να οικοδομήσει ένα κοινοβουλευτικό καθεστώς δυτικού τύπου. Έτσι, η εξουσία πέρασε σε τοπικούς στρατιωτικούς ηγέτες που κυβερνούσαν δεσποτικά, ενώ οι μεταξύ τους πόλεμοι έσπερναν το χάος και την καταστροφή στην ύπαιθρο. Πρέπει να σημειώσουμε ότι οι πόλεμοι μεταξύ των κινέζων μιλιταριστών αντανακλούσαν σε μεγάλο βαθμό την διαρκή σύγκρουση των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων για το μοίρασμα του τεράστιου πλούτου της χώρας.

Δυο απόπειρες που έγιναν με στόχο την παλινόρθωση της μοναρχίας, απέτυχαν, παρόλη τη σήψη που χαρακτήριζε πάντα τη διακυβέρνηση των στρατοκρατών.

Ο Πρώτος Ιμπεριαλιστικός Πόλεμος επιτάχυνε τους ήδη γοργούς ρυθμούς ανάπτυξης του καπιταλισμού στην Κίνα, ενώ κάτω από την επίδραση της Οκτωβριανής Επανάστασης το νεογέννητο κινέζικο προλεταριάτο μπήκε σχεδόν αμέσως στην πολιτική αρένα. Παράλληλα, από το 1915, η νέα κινέζικη διανόηση, με κυριότερο εκπρόσωπό της τον Τσεν Του-χσιου, ασκούσε δριμεία κριτική στις παλιές παραδόσεις της πολιτικής, των ηθών, της λογοτεχνίας, της φιλοσοφίας και των τεχνών.

Μετά το τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου η απόπειρα των Γιαπωνέζων να κρατήσουν την Επαρχία Σαντούγκ, οδήγησε στη φοιτητική εξέγερση τις «4 του Μάη» 1919. Ακολούθησαν μεγάλες απεργίες με κυριότερη την απεργία των μηχανουργών, το 1920.

Μέσα σ’ ένα τέτοιο κλίμα ιδρύθηκε το 1921 το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας, που ανάγγειλε τον ερχομό μιας δεύτερης επανάστασης.

Η Δεύτερη Κινέζικη Επανάσταση άρχισε τον Απρίλη του 1925 με απεργιακές κινητοποιήσεις που ξεκίνησαν από τα γιαπωνέζικα εργοστάσια της πόλης Τσιντάο.

Στις 30 του Μάη η αγγλική αστυνομία αντιμετωπίζει με τα όπλα μια διαδήλωση εργατών και φοιτητών που έγινε στη Σαγκάη. Οι διαδηλωτές απαιτούσαν να σταματήσουν οι διώξεις που είχαν εξαπολύσει οι γιαπωνέζοι ιμπεριαλιστές ενάντια στους κινέζους επιστήμονες (είχαν φθάσει ακόμα και σε εκτελέσεις) στο λιμάνι του Τσιντάο και στη Σαγκάη.

Μετά τα γεγονότα αυτά συγκροτήθηκε «Το Κίνημα της 30 του Μάη», κι έτσι αρχίζει η μεγάλη άνοδος του επαναστατικού κινήματος στη χώρα.

Στις 19 του Ιούνη του ίδιου χρόνου αρχίζει η 16μηνη απεργία των εργατών στο Χογκ Κογκ και στις αγγλικές επιχειρήσεις στην Καντόνα.

Στη συνέχεια έχουμε μια χιονοστιβάδα από πολιτικά γεγονότα που τα σπουδαιότερά τους καταγράφει ο Λεόν Τρότσκι στο κείμενό του.

Κ. Κεφάλας