Η Ένατη Ολομέλεια της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομμουνιστικής Διεθνούς συνήρθε το Φλεβάρη του 1928, δηλαδή σε λιγότερο από δυο μήνες ύστερα από την εξέγερση της Καντόνας. Πώς έκρινε την κατάσταση; Να ο ακριβής χαρακτηρισμός που έδωσε:

«Η Εκτελεστική Επιτροπή της Κομμουνιστικής Διεθνούς επιφορτίζει όλα τα εθνικά τμήματα να αγωνιστούν ενάντια στις συκοφαντίες της σοσιαλδημοκρατίας και των τροτσκιστών που υποστηρίζουν ότι η Κινέζικη Επανάσταση χάθηκε».

Πόσο ύπουλες και συνάμα αξιοθρήνητες υπεκφυγές! Στην πραγματικότητα, η σοσιαλδημοκρατία θεωρεί τη νίκη του Τσιαγκ Κάι-σεκ, ως νίκη της εθνικής επανάστασης (εδώ μπερδεύτηκε και ο δύστυχος ο Ούγκο Ούρμπανς[3]). Η Αριστερή Αντιπολίτευση θεωρεί τη νίκη του Τσιαγκ Κάι-σεκ, ως ήττα της εθνικής επανάστασης.

Η Αντιπολίτευση δεν είπε ποτέ και ούτε μπορούσε να πει ότι η Κινέζικη Επανάσταση χάθηκε για πάντα. Ηττήθηκε, συγχύστηκε, προδόθηκε και συντρίφτηκε «μόνο» η Δεύτερη Κινέζικη Επανάσταση. Αυτό και μόνο είναι αρκετό σαν ένα κατόρθωμα για τους τζέντλεμεν της ηγεσίας!

Από το φθινόπωρο του 1927 υποστηρίζουμε ότι στην Κίνα αναμένεται μια περίοδος υποχώρησης του προλεταριάτου και νίκης της αντεπανάστασης.

Ποια ήταν η θέση του Στάλιν;

Στις 7 του Φλεβάρη 1928 η «Πράβντα» έγραφε:

«Το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας πρέπει να κατευθυνθεί προς την ένοπλη εξέγερση. Όλη η κατάσταση στην Κίνα συνηγορεί πως η πορεία αυτή είναι η σωστή πορεία... Η ίδια η ζωή δείχνει πως το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας πρέπει να συγκεντρώσει όλες του τις δυνάμεις στο καθήκον της καθημερινής και προσεκτικής προετοιμασίας της ένοπλης εξέγερσης».

Η Ένατη Ολομέλεια της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομμουνιστικής Διεθνούς, με διφορούμενες γραφειοκρατικές επιφυλάξεις για τον πουτσισμό[4], επικύρωσε αυτή την τυχοδιωκτική γραμμή. Ο στόχος αυτών των επιφυλάξεων είναι γνωστός: να δημιουργήσει δικλείδες ασφαλείας για τους «ηγέτες» στην περίπτωση μιας νέας υποχώρησης.

Η εγκληματικά αλαφρόμυαλη απόφαση της Ένατης Ολομέλειας σήμαινε για την Κίνα: νέους τυχοδιωκτισμούς, νέες αψιμαχίες, απομάκρυνση από τις μάζες, χάσιμο θέσεων, κάψιμο των καλύτερων στοιχείων στις φλόγες του τυχοδιωκτισμού, αποθάρρυνση των μελών που απόμειναν στο Κόμμα. Όλη η περίοδος ανάμεσα στη Συνδιάσκεψη του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας, που συνήρθε στις 7 Αυγούστου του 1927, και στο Έκτο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς, που συνήλθε στις 8 του Ιούλη 1928, διαπερνιέται πέρα για πέρα από τη θεωρία και την πρακτική του πουτσισμού. Αυτός είναι ο τρόπος με τον οποίο η σταλινική ηγεσία κατάφερε τα τελευταία χτυπήματα στην Κινέζικη Επανάσταση και το Κομμουνιστικό Κόμμα.

Μόνο στο Έκτο Συνέδριο η ηγεσία της Κομμουνιστικής Διεθνούς παραδέχτηκε ότι:

«Η εξέγερση της Καντόνας αντικειμενικά ήταν ήδη μια «μάχη οπισθοφυλακής» της επανάστασης που υποχωρούσε», («Πράβντα», 27 του Ιούλη 1928).

«Αντικειμενικά»! Και υποκειμενικά; Δηλαδή από την άποψη της συνείδησης αυτών που πήραν την απόφαση, των ηγετών; Αυτό δεν είναι παρά μια καμουφλαρισμένη ομολογία του τυχοδιωκτικού χαρακτήρα της εξέγερσης της Καντόνας. Όπως και νά ’χει, ένα χρόνο μετά την Αντιπολίτευση, και το σπουδαιότερο, μετά από μια σειρά μεγάλων ηττών, η ηγεσία της Κομμουνιστικής Διεθνούς παραδέχτηκε ότι η Δεύτερη Κινέζικη Επανάσταση τελείωσε μαζί με την περίοδο του Βουχάν, και πως δεν είναι δυνατόν να ξαναγεννηθεί με τυχοδιωκτισμούς. Στο Έκτο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς ο κινέζος αντιπρόσωπος Τσαν Φι-γιουν είπε στο ραπόρτο του:

«Η ήττα της εξέγερσης στην Καντόνα κατάφερε ένα ακόμα μεγαλύτερο χτύπημα στο κινέζικο προλεταριάτο. Έτσι, το πρώτο στάδιο της επανάστασης τελείωσε με μια σειρά από ήττες. Στα βιομηχανικά κέντρα παρατηρείται μια κατάπτωση του εργατικού κινήματος», («Πράβντα», Νο 164, 17 του Ιούλη 1928).

Τα γεγονότα είναι πεισματάρικα! Αυτό έπρεπε να το αναγνωρίσει και το Έκτο Συνέδριο. Το σύνθημα της ένοπλης εξέγερσης αποσύρθηκε από την ημερήσια διάταξη. Το μόνο που απόμεινε ήταν ο χαρακτηρισμός της Δεύτερης Κινέζικης Επανάστασης (1925-1927) σαν το «πρώτο σταδιο» που μια απροσδιόριστη περίοδος το χωρίζει από το μελλοντικό δεύτερο στάδιο. Αυτό ήταν μια ορολογική προσπάθεια να περισωθεί ένα μικρό μέρος από το κύρος της ηγεσίας

Ο εκπρόσωπος του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας, Σου, δήλωσε στο Δέκατο Έκτο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης:

«Μόνο οι αποστάτες τροτσκιστές και οι κινέζοι Τσεντουχσιστές[5] ισχυρίζονται πως υπάρχουν προοπτικές για την ανεξάρτητη (;) ανάπτυξη (;) και σταθεροποίηση (;) της εθνικής μπουρζουαζίας στην Κίνα».

Ας αφήσουμε στην άκρη τις βρισιές: αυτοί οι δύστυχοι άνθρωποι δεν θα έμεναν στα δωμάτια του πολυτελούς ξενοδοχείου «Λουξ»[6], αν δεν έβριζαν την Αντιπολίτευση. Αυτή είναι η μόνη τους πηγή. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο, ο Ταγκ Πιγκ-σιαν κατακεραύνωνε τους «τροτσκιστές» στην Έβδομη Ολομέλεια της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομμουνιστικής Διεθνούς, πριν περάσει στο εχθρικό στρατόπεδο. Είναι αστεία, αλλά αναιδής η απόπειρα να προσάψουν σ’ εμάς, στην Αριστερή Αντιπολίτευση την εξιδανίκευση της «εθνικής μπουρζουαζίας» και την «ανεξάρτητη ανάπτυξή» της. Οι άνθρωποι του Στάλιν, όπως και ο αρχηγός τους, βρίζουν γιατί η περίοδος που ακολούθησε το Έκτο Συνέδριο της Κομμουνιστικής Διεθνούς αποκάλυψε ξανά την πλήρη ανικανότητά τους να κατανοήσουν την αλλαγή της κατάστασης και την κατεύθυνση της παραπέρα ανάπτυξή της.

Μετά την κατάπνιξη της εξέγερσης στην Καντόνα, την ίδια στιγμή που η Εκτελεστική Επιτροπή της Κομμουνιστικής Διεθνούς, το Φλεβάρη του 1928, έβαζε πλώρη προ της ένοπλη εξέγερση, εμείς, αντίθετα, δηλώναμε το εξής:

Η κατάσταση τώρα θα αλλάξει προς την αντίθετη ακριβώς κατεύθυνση. Οι εργαζόμενες μάζες προσωρινά θα απομακρυνθούν από την πολιτική. Το Κόμμα θα αδυνατίσει, πράγμα που δεν αποκλείει τη συνέχιση των αγροτικών εξεγέρσεων. Στο μεταξύ, η εξασθένιση του πολέμου των στρατηγών όπως και η εξασθένιση των απεργιών και των εξεγέρσεων της εργατικής τάξης θα οδηγήσουν, αναπόφευκτα, σε κάποια αποκατάσταση ενός στοιχειώδους προτσές οικονομικής ζωής στη χώρα και κατά συνέπεια σε κάποια, έστω και πολύ αδύναμη, εμπορευματική και βιομηχανική ανάταση. Αυτό θα αναζωογονήσει την απεργιακή πάλη των εργατών και θα επιτρέψει στο Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας (με την προϋπόθεση μιας σωστής τακτικής) να αποκαταστήσει τις σχέσεις του και την επιρροή του, έτσι που μετά, σ’ ένα ήδη υψηλότερο επίπεδο, η εξέγερση της εργατικής τάξης να μπορεί να συνδυαστεί με τον πόλεμο των χωρικών. Αυτός ήταν και ο λεγόμενος «λικβινταρισμός» μας.

Αλλά, πέρα από τις βρισιές, τι άλλο είπε ο Σου για την κατάσταση στην Κίνα τα δυο τελευταία χρόνια; Πρώτα απ’ όλα διαπίστωσε, μετά τα γεγονότα, ότι:

«Το 1928 παρατηρήθηκε κάποια αναζωογόνηση στη βιομηχανία και το εμπόριο».

Και παρακάτω:

«Το 1928 απεργήσανε 400.000 εργάτες, ενώ το 1929 ο αριθμός των απεργών έφθασε τις 750.000. Στο πρώτο μισό του 1930 το εργατικό κίνημα δυνάμωσε ακόμα περισσότερο όσον αφορά τους ρυθμούς ανάπτυξής του και το περιεχόμενο των διεκδικήσεών του».

Εννοείται ότι πρέπει να προσεγγίζουμε τα στοιχεία της Κομμουνιστικής Διεθνούς, συμπεριλαμβανομένων και των στοιχείων που αναφέρει ο Σου, με την πιο μεγάλη επιφυλακτικότητα. Ανεξάρτητα, όμως, από τις ενδεχόμενες υπερβολές σε σχέση με τους αριθμούς, η έκθεση του Σου επιβεβαιώνει πέρα για πέρα τις προβλέψεις που κάναμε στο τέλος του 1927 και στις αρχές του 1928.

Δυστυχώς, οι ηγεσίες της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομμουνιστικής Διεθνούς και του Κομμουνιστικού Κόμματος Κίνας ξεκινούσαν από τις εντελώς αντίθετες προβλέψεις. Το σύνθημα της ένοπλης εξέγερσης ανακλήθηκε μόλις στο Έκτο Συνέδριο, στα μέσα, δηλαδή του 1928. Εκτός, όμως, από την καθαρά αρνητική αυτή απόφαση, στο Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας δεν δόθηκε κανένας καινούριος προσανατολισμός. Δεν έλαβε υπόψη του τη δυνατότητα οικονομικής αναζωογόνησης. Το απεργιακό κίνημα σ’ ένα σημαντικό βαθμό πέρασε δίπλα του.

Μπορεί κανείς να αμφιβάλει, έστω και για μια στιγμή, ότι, αν η ηγεσία της Κομμουνιστικής Διεθνούς δεν ήταν απασχολημένη με τις ηλίθιες κατηγορίες ενάντια στην Αντιπολίτευση για λικβινταρισμό, αλλά είχε έγκαιρα κατανοήσει την όλη κατάσταση, το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας θα ήταν πολύ πιο δυνατό και πρώτα απ’ όλα στο συνδικαλιστικό κίνημα; Υπενθυμίζουμε ότι στη διάρκεια του πιο υψηλού σημείου της Δεύτερης Κινέζικης Επανάστασης, στο πρώτο μισό του 1927, κάτω από την επιρροή του Κομμουνιστικού Κόμματος βρίσκονταν 2.800.000 συνδικαλισμένοι εργάτες. Σήμερα ο αριθμός αυτός, σύμφωνα με τον Σου, δεν υπερβαίνει τις 60.000. Και μιλάμε για όλη την Κίνα!

Και οι άθλιοι αυτοί «ηγέτες», που οδηγήθηκαν σε μια χωρίς ελπίδα γωνία, κάνοντας φοβερή ζημιά, μιλάνε για «αποστάτες-τροτσκιστές» και νομίζουν πως με αυτό το υβρεολόγιο μπορούν να διορθώσουν την κατάσταση. Αυτή είναι η σχολή του Στάλιν! Αυτοί είναι και οι καρποί της!

Ποιός είναι, σύμφωνα με τον Στάλιν, ο ρόλος των Σοβιέτ στην Κινέζικη Επανάσταση; Ποιά θέση κατέχουν στην εναλλαγή των σταδίων της; Με την κυριαρχία ποιάς τάξης συνδέονται;

Στην περίοδο της Πορείας προς το Βορρά, όσο και στην περίοδο του αντεπαναστατικού πραξικοπήματος του «αριστερού» Κουόμινταγκ στο Βουχάν, ακούσαμε από τον Στάλιν ότι τα Σοβιέτ μπορούν να συγκροτηθούν μόνο μετά την ολοκλήρωση της αστικοδημοκρατικής επανάστασης, μόνο στο κατώφλι της προλεταριακής επανάστασης. Ακριβώς γι’ αυτό, το Πολιτικό Γραφείο, ακολουθώντας τον Στάλιν, αρνιόταν με πείσμα το σύνθημα των Σοβιέτ που προωθούσε η Αντιπολίτευση:

«Το σύνθημα των Σοβιέτ δεν σημαίνει παρά το άμεσο πήδημα πάνω από το στάδιο της αστικοδημοκρατικής επανάστασης και την οργάνωση της εξουσίας του προλεταριάτου», (Απόσπασμα από γραπτή «Απάντηση του Πολιτικού Γραφείου» στις Θέσεις της Αντιπολίτευσης, Απρίλης 1927).

Στις 24 του Μάη, μετά το πραξικόπημα στη Σαγκάη και στη διάρκεια του πραξικοπήματος στο Βουχάν, ο Στάλιν απόδειχνε με τον παρακάτω τρόπο το ασυμβίβαστο των Σοβιέτ με την αστικοδημοκρατική επανάσταση:

«Αλλά οι εργάτες δεν θα σταματήσουν σ’ αυτήν αν έχουν Σοβιέτ εργατών αντιπροσώπων. Θα πουν στους κομμουνιστές –και θα έχουν δίκιο: αν εμείς είμαστε Σοβιέτ και τα Σοβιέτ είναι όργανα εξουσίας, τότε μπορούμε να μην σφίξουμε λιγάκι την μπουρζουαζία και να μην την απαλλοτριώσουμε “λιγάκι”. Οι κομμουνιστές θα είναι απλοί φαφλατάδες αν δεν πάρουν το δρόμο της απαλλοτρίωσης της αστικής τάξης στην περίοδο της ύπαρξης των Σοβιέτ των εργατών και αγροτών αντιπροσώπων. Είναι δυνατόν και θέλουμε να πάρουμε αυτό το δρόμο τώρα, στην τωρινή φάση της επανάστασης; Όχι, δεν θέλουμε».

Και τι θα γίνει με το Κουόμινταγκ όταν περάσουμε στην προλεταριακή επανάσταση; Ο Στάλιν τα έχει όλα σχεδιάσει. Στη συζήτησή του με τους φοιτητές (στις 13 του Μάη 1927) που ήδη αναφέραμε πιο πάνω, ο Στάλιν απάντησε:

«Πιστεύω ότι στην περίοδο της δημιουργίας των Σοβιέτ των εργατών και των αγροτών αντιπροσώπων και στην προετοιμασία για τον Κινέζικο Οκτώβρη, το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας πρέπει να αντικαταστήσει τον τωρινό συνασπισμό στο εσωτερικό του Κουόμινταγκ, με ένα συνασπισμό έξω από το Κουόμινταγκ».

Ο μεγάλος μας στρατηλάτης πρόβλεψε τα πάντα –αναμφίβολα πρόβλεψαν τα πάντα, εκτός από την ταξική πάλη. Ακόμη και στο θέμα του περάσματος στην προλεταριακή επανάσταση, ο Στάλιν φρόντισε να εφοδιάσει το Κομμουνιστικό Κόμμα με έναν σύμμαχο: παρόλα αυτά ο σύμμαχος αυτός παρέμεινε το Κουόμινταγκ. Για την πραγματοποίηση της σοσιαλιστικής επανάστασης το μόνο που επέτρεψε στους κομμουνιστές ήταν να βγουν από τις γραμμές του Κουόμινταγκ χωρίς, όμως, να σπάσουν το μπλοκ μαζί του. Όπως είναι ήδη γνωστό, η συμμαχία με την αστική τάξη είναι ο καλύτερος όρος για την προετοιμασία του «Κινέζικου Οκτώβρη». Και όλα αυτά ονομάζονται λενινισμός...

Όπως και νά ’χει, το 1925-1927 ο Στάλιν έθετε το ζήτημα των Σοβιέτ κατηγορηματικά, συνδέοντας την ίδρυση των Σοβιέτ με την άμεση σοσιαλιστική απαλλοτρίωση της μπουρζουαζίας. Η αλήθεια είναι ότι τότε χρειαζόταν αυτό το «ριζοσπαστισμό» όχι για να υπερασπίσει την απαλλοτρίωση της αστικής τάξης, αλλά, αντίθετα, για να υπερασπίσει την αστική τάξη από την απαλλοτρίωση. Αλλά η πάνω σε αρχές τοποθέτηση του ζητήματος ήταν οπωσδήποτε καθαρή: τα Σοβιέτ μπορούν να είναι όργανα αποκλειστικά και μόνο της σοσιαλιστικής επανάστασης. Αυτή ήταν η θέση και του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικό Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης και της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομμουνιστικής Διεθνούς.

Στο τέλος, όμως, του 1927 έγινε μια εξέγερση στην Καντόνα που είχε σοβιετικό προσανατολισμό. Στην εξουσία ήταν οι κομμουνιστές. Θέσπισαν μέτρα καθαρά σοσιαλιστικού χαρακτήρα (εθνικοποίηση της γης, των τραπεζών, των κατοικιών, των βιομηχανικών επιχειρήσεων κλπ.). Φαινόταν να βρισκόμαστε μπροστά σε μια προλεταριακή επανάσταση. Κάθε άλλο. Στα τέλη του Φλεβάρη 1928 η Ένατη Ολομέλεια της Εκτελεστικής Επιτροπής της Κομμουνιστικής Διεθνούς κάνει τον απολογισμό της εξέγερσης της Καντόνας. Και πιο ήταν το αποτέλεσμα;

«Η τρέχουσα περίοδος της Κινέζικης Επανάστασης είναι η περίοδος της αστικοδημοκρατικής επανάστασης που δεν έχει ολοκληρωθεί... Η τάση να πηδήξουμε πάνω από το αστικοδημοκρατικό στάδιο της επανάστασης με την ταυτόχρονη εκτίμηση της επανάστασης σαν μια “διαρκή” επανάσταση είναι λάθος παρόμοιο μ’ αυτό που έκανε ο Τρότσκι το 1905».

Πριν δέκα μήνες, όμως, (τον Απρίλη του 1927) το Πολιτικό Γραφείο δήλωνε ότι το ίδιο το σύνθημα των Σοβιέτ (όχι ο τροτσκισμός, αλλά το σύνθημα των Σοβιέτ!) σημαίνει ένα απαράδεκτο πήδημα πάνω από το αστικοδημοκρατικό στάδιο. Τώρα, όμως, αφού εξαντλήθηκαν όλα τα περιθώρια συνεργασίας με το Κουόμινταγκ και έγινε αναγκαίο να ριχτεί το σύνθημα των Σοβιέτ, μας δηλώνουν ότι το σύνθημα αυτό μπορούν να το συνδέσουν με την προλεταριακή δικτατορία μόνο οι τροτσκιστές. Έτσι αποδεικνύεται ότι ο Στάλιν το 1925-1927 ήταν ένας... «τροτσκιστής» από την ανάποδη.

Η αλήθεια είναι ότι και το πρόγραμμα της Κομμουνιστικής Διεθνούς έκανε σ’ αυτό τα ζήτημα μια απότομη στροφή. Σαν ένα από τα πιο σημαντικά καθήκοντα στις αποικίες το πρόγραμμα θεωρεί την «εγκαθίδρυση της δημοκρατικής δικτατορίας του προλεταριάτου και της αγροτιάς βασισμένη στα Σοβιέτ». Αληθινά θαύματα! Εκείνο που μόλις χθες ήταν ασυμβίβαστο με τη δημοκρατική επανάσταση, σήμερα αναγορεύεται σε κεντρικό της άξονα. Μάταια θα έψαχνε κανείς για κάποιες θεωρητικές επεξηγήσεις στην πλήρη αυτή αντιστροφή. Όλα γίνονται μ’ έναν αυστηρά διοικητικό τρόπο.

Σε ποιά περίπτωση, λοιπόν, ο Στάλιν είχε δίκιο; Τότε μήπως που δήλωνε ότι τα Σοβιέτ είναι ασυμβίβαστα με τη δημοκρατική επανάσταση, ή τότε που ανακοίνωνε ότι τα Σοβιέτ αποτελούν τον κεντρικό της άξονα; Ο Στάλιν είχε άδικο και στις δυο περιπτώσεις, γιατί δεν καταλαβαίνει τι σημαίνει δημοκρατική δικτατορία, τι σημαίνει δικτατορία του προλεταριάτου, ποιες είναι οι αμοιβαίες σχέσεις τους, και τι ρόλο παίζουν τα Σοβιέτ σε σχέση μ’ αυτές.

Γι’ άλλη μια φορά το απόδειξε αυτό θαυμάσια, έστω και με λίγα λόγια, στο Δέκατο Έκτο Συνέδριο του Κομμουνιστικού Κόμματος της Σοβιετικής Ένωσης.

Όσο και να το ήθελε, στην δεκάωρη εισήγησή του, ο Στάλιν δεν μπόρεσε να αγνοήσει εντελώς το ζήτημα της Κινέζικης Επανάστασης. Της αφιέρωσε πέντε ακριβώς φράσεις. Αλλά τί είδους φράσεις; Πραγματικά, «τα πολλά στα λίγα» (Multum in Parvo), που έλεγαν και οι Λατίνοι. Επιθυμώντας να παρακάμψει όλα τα μεγάλα προβλήματα, να αποφύγει τις παρακινδυνευμένες γενικεύσεις και πολύ περισσότερο τις συγκεκριμένες προβλέψεις, ο Στάλιν στις πέντε φράσεις του κατόρθωσε να κάνει όλα εκείνα τα λάθη που μέχρι τότε είχε αποφύγει.

«Θα ήταν αστείο –είπε ο Στάλιν– να υποθέσουμε πως όλες αυτές οι αθλιότητες των ιμπεριαλιστών θα μείνουν ατιμώρητες. Οι κινέζοι εργάτες και αγρότες έχουν ήδη απαντήσει σ’ αυτές τις αθλιότητες με τη δημιουργία των Σοβιέτ και του Κόκκινου Στρατού. Λέγεται πως έχει ήδη σχηματιστεί σοβιετική κυβέρνηση εκεί. Νομίζω πως αν πράγματι είναι έτσι, αυτό δεν είναι καθόλου παράξενο. Δεν υπάρχει αμφιβολία πως μόνο τα Σοβιέτ μπορούν να σώσουν την Κίνα από την πλήρη αποσύνθεση και την εξαθλίωση», («Πράβντα», 29 του Ιούνη 1930).

«Θα ήταν αστείο να υποθέσουμε». Να η βάση όλων των κατοπινών συμπερασμάτων. Αν οι αθλιότητες των ιμπεριαλιστών προκαλούσαν αναπόφευκτα μια απάντηση με τη μορφή των Σοβιέτ και του Κόκκινου Στρατού, πως είναι δυνατό ο ιμπεριαλισμός να συνεχίζει να υπάρχει στον κόσμο;

«Λέγεται πως έχει ήδη σχηματιστεί σοβιετική κυβέρνηση εκεί». Τι σημαίνει: «Λέγεται»; Ποιός το «λέει»; Και το ποιο σημαντικό: τί λέει το Κινέζικο Κομμουνιστικό Κόμμα σε σχέση μ’ αυτό; Είναι γνωστό ότι είναι τμήμα της Κομμουνιστικής Διεθνούς κι ο αντιπρόσωπός του μιλάει στα Συνέδρια της. Σημαίνει μήπως ότι η «Σοβιετική Κυβέρνηση» σχηματίστηκε στην Κίνα χωρίς τη συμμετοχή του Κομμουνιστικού Κόμματος και εν αγνοία του; Ποιός ηγείται, λοιπόν, σ’ αυτή την κυβέρνηση; Ποιά είναι τα μέλη της; Ποιό Κόμμα βρίσκεται στην εξουσία; Ο Στάλιν όχι μόνο δεν δίνει μια απάντηση, αλλά ούτε θέτει καν αυτά τα ερωτήματα.

«Νομίζω πως αν (!) πράγματι είναι έτσι (!), αυτό δεν είναι καθόλου παράξενο». Δεν υπάρχει τίποτε το παράξενο, που σχηματίστηκε μια σοβιετική κυβέρνηση στην Κίνα για την οποία δεν γνωρίζει τίποτε το Κομμουνιστικό Κόμμα και που δεν μπορεί να ανακοινώσει τίποτε για την πολιτική φυσιογνωμία της ο ανώτερος καθοδηγητής της Κινέζικης Επανάστασης. Τί το ποιο παράξενο υπάρχει λοιπόν στον κόσμο;

«Δεν υπάρχει αμφιβολία πως μόνο τα Σοβιέτ μπορούν να σώσουν την Κίνα από την αποσύνθεση και την εξαθλίωση». Ποιά Σοβιέτ; Μέχρι τώρα έχουμε δει Σοβιέτ διαφόρων αποχρώσεων: από τη μια, τα Σοβιέτ του Τσερετέλι[7], του Ότο Μπάουερ[8], και του Σάιντεμαν[9], και, από την άλλη, τα Σοβιέτ των Μπολσεβίκων. Τα Σοβιέτ του Τσερετέλι δεν μπορούσαν να σώσουν τη Ρωσία από την αποσύνθεση και την εξαθλίωση. Αντίθετα, όλη τους η πολιτική στόχευε στην μετατροπή της Ρωσίας σε αποικία της Αντάντ[10]. Μόνο οι Μπολσεβίκοι μετατρέψανε τα Σοβιέτ σε όπλο για την απελευθέρωση των εργαζομένων μαζών. Αλλά, για τί είδους Σοβιέτ γίνεται λόγος στην Κίνα; Αφού το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας δεν είναι σε θέση να πει τίποτε για τα Σοβιέτ, σημαίνει ότι δεν τα καθοδηγεί. Ποιός, λοιπόν, βρίσκεται επικεφαλής τους; Εκτός από τους κομμουνιστές, επικεφαλής των Σοβιέτ και οργανωτές της σοβιετικής κυβέρνησης μπορούν να τεθούν μόνο τυχαία και ενδιάμεσα στοιχεία, άνθρωποι του «τρίτου κόμματος», με μια λέξη, δεύτερου και τρίτου είδους παρτσάδια του Κουόμινταγκ.

Χθες μόλις ο Στάλιν σκεπτόταν πως «θά ’ταν αστείο να υποθέσουμε» τη δημιουργία Σοβιέτ στην Κίνα πριν την ολοκλήρωση της δημοκρατικής επανάστασης. Τώρα, φαίνεται, πιστεύει –αν οι πέντε φράσεις του δεν στερούνται νοήματος– ότι στη δημοκρατική επανάσταση τα Σοβιέτ μπορούν να σώσουν τη χώρα ακόμη και χωρίς την καθοδήγηση των κομμουνιστών.

Το να μιλάς για σοβιετική κυβέρνηση χωρίς να μιλάς για δικτατορία του προλεταριάτου, σημαίνει να εξαπατάς τους εργάτες και να βοηθάς την αστική τάξη να εξαπατά τους αγρότες. Αλλά, το να μιλάς για δικτατορία του προλεταριάτου χωρίς να μιλάς για τον καθοδηγητικό ρόλο του Κομμουνιστικού Κόμματος, σημαίνει ξανά ότι μετατρέπεις το σύνθημα της δικτατορίας σε παγίδα για τους εργάτες. Το Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας, ωστόσο, είναι για την ώρα εξαιρετικά αδύναμο. Ο αριθμός των εργατών-μελών του περιορίζεται σε λίγες χιλιάδες. Πενήντα χιλιάδες εργάτες συμμετέχουν στα Κόκκινα Συνδικάτα. Κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες, το να μιλάς για δικτατορία του προλεταριάτου σαν άμεσο καθήκον είναι προφανώς αδιανόητο.

Από την άλλη, στη Νότια Κίνα αναπτύσσεται ένα πλατύ κίνημα, στο οποίο συμμετέχουν αντάρτικες ομάδες. Η επίδραση της Οκτωβριανής Επανάστασης, παρά τα χρόνια τής καθοδήγησης των επιγόνων, είναι τόσο μεγάλη στην Κίνα, ώστε οι αγρότες αποκαλούν το κίνημά τους «Σοβιετικό», και τις αντάρτικες ομάδες τους «Κόκκινο Στρατό». Αυτό, για μια ακόμα φορά, δείχνει το επίπεδο των σταλινικών φαρισαίων την περίοδο που πάλευαν ενάντια στα Σοβιέτ, λέγοντας ότι δεν πρέπει να τρομάξουμε τις λαϊκές μάζες με την «τεχνητή σοβιετοποίηση». Μ’ αυτό θα μπορούσαμε να τρομάξουμε τον Τσιαγκ Κάι-σεκ κι όχι τους εργάτες και τους αγρότες για τους οποίους τα Σοβιέτ, μετά το 1917, έγιναν ένα σύμβολο απελευθέρωσης. Είναι κατανοητό, οι κινέζοι αγρότες έχουν πολλές αυταπάτες για το σύνθημα των Σοβιέτ, και δικαιολογημένα. Μπορούμε, όμως, να δικαιολογήσουμε τους καθοδηγητές που, ακολουθώντας μια πολιτική ουράς, περιορίζονται σε μια δειλή και θολή γενίκευση των αυταπατών που έχουν οι κινέζοι αγρότες και δεν εξηγούν στο προλεταριάτο το πραγματικό νόημα των γεγονότων;

«Δεν είναι καθόλου παράξενο», λέει ο Στάλιν, που οι κινέζοι αγρότες χωρίς τη συμμετοχή των βιομηχανικών κέντρων και χωρίς την καθοδήγηση του Κομμουνιστικού Κόμματος δημιούργησαν μια σοβιετική κυβέρνηση. Εμείς, όμως, λέμε ότι η εμφάνιση μιας σοβιετικής κυβέρνησης κάτω απ’ αυτές τις συνθήκες είναι απολύτως αδύνατη. Όχι μόνο η κυβέρνηση των Μπολσεβίκων, αλλά και η κυβέρνηση του Τσερετέλι ή η μισοκυβέρνηση των Σοβιέτ μπορούσαν να εμφανιστούν μόνο στα πλαίσια των πόλεων. Το να πιστέψουμε πως οι αγρότες είναι σε θέση να συγκροτήσουν μια ανεξάρτητη σοβιετική κυβέρνηση, σημαίνει πως πιστεύουμε στα θαύματα. Ένα τέτοιο θαύμα θα ήταν και η δημιουργία του αγροτικού Κόκκινου Στρατού. Οι παρτιζάνοι αγρότες έπαιξαν στη ρωσική επανάσταση έναν τεράστιο επαναστατικό ρόλο, αλλά στα πλαίσια της ύπαρξης των κέντρων προλεταριακής δικτατορίας και ενός συγκεντρωτικού προλεταριακού Κόκκινου Στρατού. Λόγω της αδυναμίας του κινέζικου εργατικού κινήματος σήμερα, και της ακόμα μεγαλύτερης αδυναμίας του Κομμουνιστικού Κόμματος, είναι δύσκολο να μιλήσουμε για μια δικτατορία του προλεταριάτου σαν άμεσο καθήκον στην Κίνα. Να γιατί ο Στάλιν, ακολουθώντας τα ίχνη των αγροτικών εξεγέρσεων, είναι αναγκασμένος, παρά τις προηγούμενες δηλώσεις του, να συνδέει τα αγροτικά Σοβιέτ και τον αγροτικό Κόκκινο Στρατό με την αστικοδημοκρατική δικτατορία. Η καθοδήγηση αυτής της δικτατορίας, που είναι ένα τόσο βαρύ καθήκον για το Κομμουνιστικό Κόμμα, παραχωρείται σε κάποιο άλλο πολιτικό κόμμα, σε κάποιον επαναστατικό άγνωστο Χ. Καθώς ο Στάλιν εμπόδισε τους κινέζους εργάτες και αγρότες να οδηγήσουν την πάλη τους ως τη δικτατορία του προλεταριάτου, πρέπει κάποιος τώρα να βοηθήσει τον Στάλιν να χρησιμοποιήσει τη σοβιετική κυβέρνηση ως όργανο της αστικοδημοκρατικής δικτατορίας. Σαν κίνητρο της νέας αυτής προοπτικής παρουσιάζονται σε πέντε φράσεις ισάριθμα επιχειρήματα. Νά τα: 1) «Θα ήταν αστείο να υποθέσουμε», 2) «Λέγεται», 3) «Αν πράγματι είναι έτσι», 4) «Αυτό δεν είναι καθόλου παράξενο», 5) «Δεν υπάρχει αμφιβολία». Αυτή είναι η διοικητική επιχειρηματολογία σε όλη της τη δύναμη και το μεγαλείο!

Προειδοποιούμε: Οι κινέζοι εργάτες θα πληρώσουν ξανά το άθλιο αυτό κατασκεύασμα.

Υπάρχουν λάθη και λάθη. Σε διάφορους τομείς της ανθρώπινης νόησης, μπορεί να γίνουν πολύ σοβαρά λάθη που έχουν την πηγή τους σε ανεπαρκή εξέταση του αντικειμένου, σε ανεπαρκείς γνώσεις ή πληροφορίες, στα πολυσύνθετα δεδομένα που υπόκεινται σε έλεγχο κτλ. Ανάμεσα σε αυτά τα λάθη μπορούμε να κατατάξουμε, ας το πούμε παρεκβατικά, τα λάθη των μετεωρολόγων στην πρόβλεψη του καιρού –λάθη που είναι χαρακτηριστικά για μια ολόκληρη σειρά λαθών στη σφαίρα της πολιτικής. Ωστόσο, το λάθος ενός επιστήμονα, ενός έξυπνου μετεωρολόγου είναι συνήθως πιο ωφέλιμο για την επιστήμη από την εικασία ενός εμπειριστή ακόμα κι όταν ο τελευταίος έχει συμπτωματικά επιβεβαιωθεί από τα γεγονότα. Αλλά τί θα μπορούσαμε να πούμε για έναν επιστήμονα γεωγράφο, για τον επικεφαλής πολικών ερευνών που ξεκινάει από την αντίληψη ότι η γη στηρίζεται στα τρία κήτη; Κι όμως, τα λάθη του Στάλιν υπάγονται εξολοκλήρου στην τελευταία αυτή κατηγορία. Ενώ δεν υψώθηκε ποτέ μέχρι το Μαρξισμό ως μέθοδο, αλλά χρησιμοποιεί τη μια ή την άλλη μαρξιστοφανή φόρμουλα με τελετουργικό τρόπο, ο Στάλιν στην πρακτική του δραστηριότητα ξεκινά από τις πιο χοντροκομμένες εμπειρικές προκαταλήψεις. Αλλά η διαλεκτική του προτσές είναι τέτοια: οι προκαταλήψεις αυτές έγιναν η κύρια δύναμη του Στάλιν στην περίοδο της παρακμής της επανάστασης. Αυτές ακριβώς του επέτρεψαν να παίξει ένα ρόλο που ο ίδιος, υποκειμενικά, δεν ήθελε. Η δυσκίνητη γραφειοκρατία, χωρίζοντας τον εαυτό της από την επαναστατική τάξη που κατέκτησε την εξουσία, αρπάχτηκε από τον εμπειρισμό του Στάλιν, από την ιδιοτέλειά του, από τον πλήρη κυνισμό του στη σφαίρα των αρχών, για να τον κάνει αρχηγό της και να δημιουργήσει το θρύλο του Στάλιν που δεν είναι παρά ο θρύλος της ίδιας της γραφειοκρατίας στις μεγάλες φιέστες. Έτσι εξηγείται το πώς και γιατί ένας ρωμαλέος, αλλά εντελώς μέτριος άνθρωπος, που έπαιζε τρίτους και τέταρτους ρόλους στα χρόνια ανόδου της επανάστασης, κλήθηκε να παίξει ηγετικό ρόλο στα χρόνια της παρακμής της, στα χρόνια της σταθεροποίησης της παγκόσμιας μπουρζουαζίας, της αναγέννησης της σοσιαλδημοκρατίας, της εξασθένισης της Κομμουνιστικής Διεθνούς και του συντηρητικού εκφυλισμού πλατιών κύκλων της σοβιετικής γραφειοκρατίας.

Οι Γάλλοι λένε για τον άνθρωπο: τα ελαττώματά του είναι οι αρετές του. Για τον Στάλιν μπορούμε να πούμε: σ’ αυτόν αποδείχτηκε ότι τα πλεονεκτήματά του είναι τα ελαττώματά του. Τα γρανάζια της ταξικής πάλης μπλοκαρίστηκαν στη θεωρητική του στενότητα, στην πολιτική του ευκαμψία, στην ηθική του αδιαφορία, με δυο λόγια, στα ελαττώματά του σαν προλετάριου επαναστάτη, για να τον μετατρέψουν σ’ έναν πολιτευτή στην περίοδο της μικροαστικής απομάκρυνσης από το Μαρξισμό, από τον Μπολσεβικισμό, από την Οκτωβριανή Επανάσταση.

Η Κινέζικη Επανάσταση ήταν μια δοκιμασία για τον νέο ρόλο του Στάλιν –με την αντίστροφη μέθοδο. Έχοντας κερδίσει την εξουσία στην ΕΣΣΔ με τη βοήθεια στρωμάτων που είχαν απομακρυνθεί από τη διεθνή επανάσταση και με την έμμεση, αλλά πολύ πραγματική υποστήριξη εχθρικών τάξεων, ο Στάλιν έγινε αυτόματα ο ηγέτης της Κομμουνιστικής Διεθνούς και έτσι ο ηγέτης της Κινέζικης Επανάστασης. Ο παθητικός ήρωας του μηχανισμού και των παρασκηνίων έπρεπε να δείξει τη μέθοδο και την ποιότητά του στα γεγονότα μιας μεγάλης επαναστατικής πλημμυρίδας. Σ’ αυτό συνίσταται το τραγικό παράδοξο του ρόλου του Στάλιν στην Κίνα. Υποτάσσοντας τους κινέζους εργάτες στην αστική τάξη, εμποδίζοντας την ανάπτυξη του αγροτικού κινήματος, υποστηρίζοντας τους αντιδραστικούς στρατηγούς, αφοπλίζοντας τους εργάτες, εμποδίζοντας την εμφάνιση των Σοβιέτ και διαλύοντας εκείνα που είχαν εμφανιστεί, ο Στάλιν έπαιξε μέχρι τέλους τον ιστορικό εκείνο ρόλο που μόνο ο Τσερετέλι προσπάθησε να παίξει στη Ρωσία. Η διαφορά τους είναι ότι ο Τσερετέλι δρούσε σε μια ανοιχτή αρένα, έχοντας παραταγμένους ενάντιά του τους Μπολσεβίκους –και χρειάστηκε να αναλάβει ευθύς αμέσως και επιτόπου την ευθύνη για την απόπειρά του να παραδώσει στην αστική τάξη το αλυσοδεμένο και εξαπατημένο προλεταριάτο. Ο Στάλιν, όμως, δρούσε στην Κίνα κυρίως από τα παρασκήνια, προστατευόμενος από τον παντοδύναμο μηχανισμό και καλυπτόμενος κάτω από τη σημαία του Μπολσεβικισμού. Ο Τσερετέλι στηρίχθηκε στο διωγμό που εξαπέλυσε η μπουρζουαζία ενάντια στους Μπολσεβίκους. Ο Στάλιν εξαπέλυσε ο ίδιος τους διωγμούς αυτούς ενάντια στους Μπολσεβίκους-Λενινιστές (Αντιπολίτευση). Οι διώξεις της αστικής τάξης τσακίστηκαν πάνω στο κύμα ανόδου της επανάστασης. Οι διώξεις του Στάλιν τράφηκαν από την υποχώρηση του κινήματος. Να γιατί ο Στάλιν είχε τη δυνατότητα να φέρει το πείραμα της καθαρά μενσεβίκικης πολιτικής στην Κινέζικη Επανάσταση ως το τέλος, να την οδηγήσει, δηλαδή, σε μια τραγική καταστροφή.

Και τί γίνεται με τον τωρινό Αριστερό παροξυσμό της σταλινικής πολιτικής; Να δουν σε αυτό το επεισόδιο –και το Αριστερό ζικ ζακ, με όλη τη σημασία του, θα περάσει, παρόλα αυτά, στην ιστορία σαν ένα επεισόδιο– μια αντίφαση μ’ αυτά που έχουν ειπωθεί, μπορούν μόνο άνθρωποι εντελώς τυφλοί, ξένοι στην κατανόηση της διαλεκτικής της ανθρώπινης συνείδησης σε σύνδεση με τη διαλεκτική του ιστορικού προτσές. Η επανάσταση, στην παρακμή της, όπως και στην άνοδό της, δεν κινείται πάνω σε μια ευθεία γραμμή. Ο εμπειριστής ηγέτης της υποχώρησης της επανάστασης –«νομίζεις ότι σπρώχνεις, αλλά σε σπρώχνουν» (Γκέτε[11])– δεν μπορούσε παρά να τρομάξει σε μια ορισμένη στιγμή μπροστά στην άβυσσο της κοινωνικής προδοσίας στο χείλος της οποίας τον έσπρωξαν το 1926-1927 τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του –χαρακτηριστικά που τα εκμεταλλεύτηκαν μισοεχθρικές ή εχθρικές προς το προλεταριάτο δυνάμεις. Και αφού ο εκφυλισμός του μηχανισμού δεν είναι μια ομαλή διαδικασία, αφού οι επαναστατικές τάσεις μέσα στις μάζες είναι ισχυρές, υπήρχαν ήδη αρκετά στηρίγματα και εφεδρικές δυνάμεις για μια στροφή από το χείλος της θερμιδοριανής αβύσσου προς τα Αριστερά. Η στροφή αυτή πήρε τη μορφή ενός υστερικού άλματος, ακριβώς επειδή ο εμπειριστής δεν πρόβλεψε απολύτως τίποτα μέχρι που έφτασε πραγματικά στο χείλος του γκρεμού. Οι ιδεολογικές βάσεις του Αριστερού άλματος είχαν προετοιμαστεί από την Αριστερή Αντιπολίτευση –το μόνο που έμενε ήταν να χρησιμοποιηθούν οι εργασίες της τμηματικά και αποσπασματικά, έτσι όπως άρμοζε στον εμπειριστή. Αλλά ο βίαιος παροξυσμός του Αριστερισμού δεν αλλάζει ούτε τις βασικές διαδικασίες της εξέλιξης της γραφειοκρατίας, ούτε τη φύση του ίδιου του Στάλιν.

Από τον Στάλιν έλειπε η θεωρητική κατάρτιση, ο ανοικτός ορίζοντας και η δημιουργική φαντασία –τα χαρακτηριστικά εκείνα χωρίς τα οποία είναι αδύνατη μιας πλατιάς κλίμακας ανεξάρτητη εργασία– κι αυτό εξηγεί πολύ καλά γιατί ο Λένιν, που εκτιμούσε τον Στάλιν σαν πρακτικό βοηθό, συνιστούσε, ωστόσο, στο Κόμμα να τον απομακρύνει από το πόστο του γενικού γραμματέα, όταν έγινε καθαρό ότι η θέση αυτή μπορεί να αποκτήσει ανεξάρτητη σημασία. Ο Λένιν δεν είδε ποτέ τον Στάλιν σαν ένα πολιτικό ηγέτη.

Όταν ο Στάλιν ενεργούσε μόνος του, ήταν παντού και πάντα, σε όλα τα μεγάλα ζητήματα, οπορτουνιστής. Αν ο Στάλιν δεν είχε με τον Λένιν κάποιες σοβαρές θεωρητικές ή πολιτικές διαφωνίες, όπως ο Μπουχάριν[12], ο Κάμενεφ[13], ο Ζινόβιεφ[14], ακόμα και ο Ρίκοφ[15] είναι γιατί ο Στάλιν ποτέ δεν πάλευε για ζητήματα αρχών και σε όλες τις περιπτώσεις που ανέκυπταν σοβαρές διαφωνίες, απλά σιωπούσε, αποσυρόταν σε μια άκρη και περίμενε. Αλλά για όλα αυτά, ο Λένιν πολύ συχνά, είχε πρακτικές, οργανωτικές και ηθικές συγκρούσεις με τον Στάλιν, πολλές φορές μάλιστα οξύτατες, λόγω ακριβώς των ελαττωμάτων εκείνων του Στάλιν που ο Λένιν, τόσο προσεκτικά στη μορφή, αλλά τόσο ανελέητα στην ουσία, χαρακτήριζε στη «Διαθήκη» του.

Σ’ όλα τα παραπάνω πρέπει να προσθέσουμε το γεγονός ότι ο Λένιν δούλευε χέρι με χέρι με μια ομάδα συνεργατών, που καθένας τους συνεισέφερε στο κοινό έργο γνώσεις, ατομική πρωτοβουλία, και ξεχωριστό ταλέντο. Ο Στάλιν περιστοιχίζεται, ιδιαίτερα μετά τη συντριβή της Δεξιάς πτέρυγας της ομάδας, από τέλειες μετριότητες, στερημένες από κάθε διεθνιστική σκοπιά και ανίκανες να παράγουν μια ανεξάρτητη πολιτική άποψη έστω και για ένα μόνο ζήτημα του διεθνούς εργατικού κινήματος.

Στο μεταξύ, ο ρόλος του μηχανισμού έχει ασύγκριτα μεγαλώσει από την εποχή του Λένιν. Η καθοδήγηση της Κινέζικης Επανάστασης από τον Στάλιν είναι ένα προϊόν συνδυασμού θεωρητικής, πολιτικής και εθνικής στενότητας με έναν παντοδύναμο μηχανισμό εξουσίας. Ο Στάλιν απόδειξε πως είναι ανεπίδεκτος μαθήσεως, Οι πέντε φράσεις του για την Κίνα στο Δέκατο Έκτο Συνέδριο του Κόμματος διαπερνιούνται πέρα για πέρα από τον ίδιο οργανικό οπορτουνισμό που διέπει την πολιτική του Στάλιν σε όλες τις προηγούμενες φάσεις της πάλης του κινέζικου λαού. Ο νεκροθάφτης της Δεύτερης Κινέζικης Επανάστασης ετοιμάζεται μπροστά στα μάτια μας να στραγγαλίσει στη γέννησή της και την Τρίτη Κινέζικη Επανάσταση[16].

Πρίγκιπος, 26 του Αυγούστου 1930
ΛΕΟΝ TΡΟΤΣΚΙ